Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu - czym są i jak działa obrońca?

Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu to jedna z najpoważniejszych kategorii czynów w polskim prawie karnym - chronią one życie i zdrowie nieoznaczonej liczby osób oraz mienie w wielkich rozmiarach. Zarzut z tej grupy oznacza zwykle wysokie zagrożenie karą i skomplikowane postępowanie dowodowe. Poniżej tłumaczymy, jakie czyny obejmuje ta kategoria i co realnie robi obrońca w takiej sprawie.

Jakie czyny obejmuje ta kategoria

Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu uregulowano w Rozdziale XX Kodeksu karnego (art. 163-172). Należą do nich m.in. sprowadzenie zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, np. pożaru, zawalenia się budowli, eksplozji czy rozprzestrzeniania substancji trujących (art. 163 k.k.), sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa takiego zdarzenia (art. 164 k.k.), a także sprowadzenie niebezpieczeństwa epidemiologicznego lub szerzenia choroby (art. 165 k.k.). Kodeks penalizuje też finansowanie przestępstwa o charakterze terrorystycznym (art. 165a k.k.). Wiele z tych czynów ma charakter zbrodni, a przy umyślnym sprowadzeniu zdarzenia skutkującego śmiercią lub ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu wielu osób grozi nawet kara do dożywotniego pozbawienia wolności.

Na czym polega rola obrońcy

W sprawach o tak poważne czyny obrońcą może być wyłącznie adwokat lub radca prawny (art. 82 Kodeksu postępowania karnego). Jego zadaniem jest analiza materiału dowodowego - często złożonego, opartego na opiniach biegłych z zakresu np. pożarnictwa, budownictwa czy chemii - oraz kwestionowanie jego rzetelności i kompletności. Obrońca bada, czy zachowano procedury zabezpieczenia dowodów, czy opinie są spójne i czy zarzucany czyn rzeczywiście wyczerpuje znamiona przestępstwa z danego artykułu. Ponieważ wiele z tych spraw to zbrodnie rozpoznawane przez sąd okręgowy w pierwszej instancji, zachodzi tu zwykle obrona obligatoryjna (art. 80 k.p.k.) - udział obrońcy jest obowiązkowy.

Instytucje procesowe zamiast 'ugody'

Anglosaski 'plea bargain' nie ma bezpośredniego odpowiednika w polskim procesie, ale Kodeks postępowania karnego przewiduje zbliżone rozwiązania. To dobrowolne poddanie się karze (art. 387 k.p.k.) - wniosek oskarżonego o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania pełnego postępowania dowodowego - oraz skazanie bez rozprawy na wniosek prokuratora (art. 335 k.p.k.). W przypadku najpoważniejszych zbrodni możliwości te są jednak ograniczone, a o uzgodnionej karze zawsze decyduje sąd. Osobno funkcjonują uprawnienia pokrzywdzonego, w tym możliwość dochodzenia naprawienia szkody w procesie karnym.