Co robi prawnik specjalizujący się w przestępstwach przeciwko bezpieczeństwu państwa?

Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu i podstawowym interesom Rzeczypospolitej Polskiej należą do najcięższych czynów penalizowanych w Kodeksie karnym i wiążą się z surowymi karami. Obrona w takich sprawach wymaga nie tylko biegłej znajomości prawa karnego materialnego i procedury, lecz także umiejętności poruszania się w obszarze materiałów niejawnych i działań służb. Prawnik prowadzący taką sprawę musi pogodzić prawo oskarżonego do obrony z restrykcjami dostępu do informacji niejawnych.

Jakie czyny należą do tej kategorii

Rozdział XVII Kodeksu karnego zawiera przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej. Należą do nich m.in. zdrada główna i zamach stanu zmierzający do pozbawienia niepodległości lub zmiany ustroju (art. 127 KK), zamach na konstytucyjny organ państwa (art. 128 KK), szpiegostwo (art. 130 KK) oraz dywersja, czyli m.in. zamach na jednostkę sił zbrojnych lub niszczenie obiektów o znaczeniu obronnym (art. 140 KK). Definicję przestępstwa o charakterze terrorystycznym zawiera art. 115 § 20 KK. Warto zaznaczyć, że często przywoływany w internecie art. 134 KK dotyczy zamachu na życie Prezydenta RP, a nie sabotażu – to częsty błąd w popularnych opracowaniach.

Stosowanie polskiej ustawy do czynów popełnionych za granicą

Przestępstwa godzące w bezpieczeństwo państwa często mają wymiar transgraniczny. Polska ustawa karna stosuje się do obywatela polskiego, który popełnił przestępstwo za granicą (art. 109 KK), a wobec cudzoziemców działających przeciwko interesom RP zastosowanie znajduje tzw. zasada ochronna (art. 110 i 112 KK). W przypadku najpoważniejszych czynów przeciwko Polsce odpowiedzialność karna nie jest uzależniona od tzw. podwójnej karalności. Współpraca międzynarodowa i instrumenty takie jak europejski nakaz aresztowania mają w tych sprawach istotne znaczenie.

Na czym polega obrona

Obrona w sprawach o przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu państwa zaczyna się od skrupulatnej analizy materiału dowodowego, w tym sposobu jego pozyskania. Adwokat bada, czy czynności operacyjne i kontrola procesowa (np. podsłuchy) były prowadzone zgodnie z prawem, oraz czy w toku zatrzymania i przesłuchania nie naruszono praw podejrzanego. Kwestionowanie legalności pozyskania dowodów może mieć kluczowe znaczenie, choć po nowelizacji art. 168a KPK z 2016 r. zakres wyłączania takich dowodów jest ograniczony. Obrońca przygotowuje też klienta do czynności procesowych i dba o realizację prawa do milczenia oraz odmowy składania wyjaśnień.

Dlaczego specjalistyczna obrona jest niezbędna

Ze względu na wagę zarzutów i grożące kary udział profesjonalnego obrońcy jest tu nie tylko zalecany, ale i prawnie wymagany – w sprawach o zbrodnie oraz w postępowaniu przed sądem okręgowym jako pierwszą instancją obrona jest obowiązkowa (art. 80 KPK). Sprawy te dotyczą często materiałów objętych klauzulą niejawności, co wymaga od adwokata stosownego poświadczenia bezpieczeństwa i doświadczenia w pracy z takimi aktami.