Niealimentacja: konsekwencje prawne niepłacenia alimentów

Obowiązek alimentacyjny wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i obciąża przede wszystkim rodziców względem dzieci, ale także innych krewnych oraz - w pewnych sytuacjach - małżonków. Uporczywe uchylanie się od jego wykonywania jest w Polsce przestępstwem. Poniżej wyjaśniamy, jakie kary grożą dłużnikowi alimentacyjnemu, jak wygląda egzekucja zaległości i kiedy można uniknąć odpowiedzialności karnej.

Niealimentacja jako przestępstwo (art. 209 KK)

Zgodnie z art. 209 §1 Kodeksu karnego, kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą lub umową, jeżeli łączna wysokość zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jeżeli sprawca naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (art. 209 §1a KK), grozi mu grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 2. Co do zasady ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego.

Egzekucja zaległych alimentów

Niezależnie od odpowiedzialności karnej, zaległe alimenty egzekwuje się w drodze postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego. Komornik może zająć wynagrodzenie za pracę (w przypadku alimentów do 3/5 wynagrodzenia), rachunki bankowe, świadczenia, ruchomości i nieruchomości dłużnika. Gdy egzekucja jest bezskuteczna, uprawniony może skorzystać z Funduszu Alimentacyjnego, a dane dłużnika mogą trafić do rejestru dłużników i biur informacji gospodarczej. Polskie prawo nie zna natomiast amerykańskiej instytucji 'spousal support / alimony' - alimenty między byłymi małżonkami reguluje art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Kiedy można uniknąć kary i jak działa obrona

Zgodnie z art. 209 §4 KK nie podlega karze sprawca, który nie później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiścił w całości zaległe alimenty. W razie skazania za typ z §1a sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli sprawca uiścił zaległości w tym terminie, chyba że wina i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko temu. Kluczowe dla oceny odpowiedzialności jest też pojęcie 'uchylania się' - chodzi o zachowanie umyślne i zawinione, a nie o sytuację, gdy dłużnik obiektywnie nie ma możliwości zarobkowych. Jeśli sytuacja finansowa uległa pogorszeniu, należy wystąpić do sądu o obniżenie alimentów (art. 138 KRO), a nie samodzielnie zaprzestawać płatności.