Czym zajmuje się prawnik od przestępstw na rynku papierów wartościowych?

Nieprawidłowości na rynku kapitałowym to jedna z najbardziej technicznych dziedzin prawa karnego gospodarczego. Sprawy opierają się na danych transakcyjnych, raportach bieżących i okresowych, korespondencji oraz opiniach biegłych z zakresu finansów. Prawnik prowadzący taką sprawę musi łączyć znajomość Kodeksu karnego z przepisami ustawy o obrocie instrumentami finansowymi i działaniami Komisji Nadzoru Finansowego. Poniżej wyjaśniamy, na czym polegają te przestępstwa, jakie kary realnie grożą i jak wygląda linia obrony.

Jakie czyny są karane na rynku papierów wartościowych

Najczęściej spotykane zarzuty dotyczą trzech obszarów. Manipulacja instrumentem finansowym (np. składanie zleceń wprowadzających w błąd co do popytu, podaży lub kursu, rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji) jest zakazana na podstawie rozporządzenia MAR i penalizowana w art. 183 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Bezprawne wykorzystanie lub ujawnienie informacji poufnej (insider trading) reguluje art. 180 i nast. tej ustawy. Z kolei prowadzenie działalności maklerskiej bez wymaganego zezwolenia KNF jest czynem zabronionym z art. 178 tej ustawy. Każdy z tych typów ma własne znamiona i własną sankcję, dlatego pierwszym krokiem obrony jest precyzyjne ustalenie, który przepis postawiono zarzutem.

Jakie kary grożą

Sankcje różnią się w zależności od czynu. Za manipulację (art. 183) ustawa przewiduje grzywnę do 5 000 000 zł albo karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, albo obie te kary łącznie. Za bezprawne wykorzystanie informacji poufnej (art. 181 ustawy) grozi grzywna do 5 000 000 zł lub kara pozbawienia wolności, w zależności od typu czynu. Niezależnie od odpowiedzialności karnej KNF może nakładać dotkliwe kary administracyjne. Konkretny wymiar kary zależy od kwalifikacji prawnej i okoliczności sprawy, dlatego podane progi należy traktować jako ramy ustawowe, a nie automatyczny wyrok.

Na czym polega obrona

Większość tych przestępstw jest umyślna, więc kluczowe jest wykazanie braku zamiaru oszukańczego albo braku świadomości, że dana informacja miała charakter poufny lub cenotwórczy. Obrona analizuje, czy organ prawidłowo wykazał wpływ działania na kurs, czy informacja faktycznie nie była publiczna oraz czy zachowano standardy compliance. Istotne bywa też podważenie sposobu zabezpieczenia i interpretacji danych transakcyjnych przez biegłego. Oskarżonemu przysługuje prawo do obrony, w tym prawo do odmowy składania wyjaśnień (art. 74 i art. 175 Kodeksu postępowania karnego).