Czym zajmuje się prawnik w sprawach o piractwo i naruszenie praw autorskich?

Tak zwane piractwo multimedialne to potoczna nazwa naruszania autorskich praw majątkowych: nielegalnego zwielokrotniania, rozpowszechniania lub udostępniania filmów, muzyki, gier czy oprogramowania bez zgody uprawnionego. W Polsce reguluje to ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Odpowiedzialność może być dwojaka – cywilna (roszczenia finansowe twórcy) oraz karna (grzywna, ograniczenie albo pozbawienie wolności). Prawnik pomaga zarówno twórcom dochodzącym swoich praw, jak i osobom, którym postawiono zarzuty.

Odpowiedzialność cywilna twórcy

Uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może na podstawie art. 79 ustawy żądać m.in. zaniechania naruszania, usunięcia jego skutków oraz naprawienia szkody. Naprawienie szkody może nastąpić na zasadach ogólnych albo przez zapłatę sumy odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, które byłoby należne za udzielenie zgody na korzystanie z utworu. Pierwotny tekst sugerował także "potrójne" odszkodowanie – to nieaktualne: Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 23 czerwca 2015 r. (SK 32/14) uznał roszczenie o trzykrotność wynagrodzenia za niezgodne z Konstytucją. Pozostaje więc dwukrotność, której zgodność z Konstytucją TK potwierdził później.

Odpowiedzialność karna

Sankcje karne przewidują art. 115-119 ustawy o prawie autorskim. Przykładowo bezprawne rozpowszechnianie cudzego utworu (art. 116) zagrożone jest grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do lat 2, a w typie kwalifikowanym (działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, uczynienie z tego stałego źródła dochodu) – surowiej, nawet do 5 lat. Karalne bywa też paserstwo programów komputerowych (art. 118). Co istotne, samo pobranie utworu na własny użytek bywa oceniane inaczej niż jego dalsze udostępnianie – dozwolony użytek osobisty (art. 23 ustawy) nie obejmuje jednak np. oprogramowania ani świadomego korzystania z nielegalnego źródła.

Rola obrońcy i pełnomocnika

Po stronie twórcy prawnik przygotowuje wezwania do zaniechania naruszeń, zabezpiecza dowody (zrzuty ekranu, logi, akty notarialne potwierdzające utrwalenie stanu strony) i prowadzi powództwo o odszkodowanie. Po stronie obwinionego analizuje, czy utwór faktycznie podlega ochronie, czy zachodzi dozwolony użytek oraz czy zachowanie wypełnia znamiona czynu zabronionego, w tym kwestię umyślności. W wielu sprawach realnym celem jest ugoda i zapłata odszkodowania, co pozwala uniknąć dotkliwszych konsekwencji.