Jakie są konsekwencje fałszywych zeznań w sądzie?

Złożenie fałszywych zeznań w postępowaniu sądowym lub przygotowawczym to poważne przestępstwo przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. Reguluje je art. 233 Kodeksu karnego, który przewiduje surowe kary, ale też mechanizmy łagodzące dla osób, które naprawią swój błąd. Poniżej wyjaśniamy, na czym polega ten czyn, jakie kary grożą i kiedy można uniknąć lub złagodzić odpowiedzialność.

Na czym polega fałszywe zeznanie

Zgodnie z art. 233 par. 1 Kodeksu karnego odpowiada ten, kto składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę. Warunkiem odpowiedzialności jest, by przyjmujący zeznanie - działając w zakresie swoich uprawnień - uprzedził zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie albo odebrał przyrzeczenie (art. 233 par. 2). Brak takiego pouczenia może wyłączyć odpowiedzialność. Czyn jest umyślny - karalne jest świadome zeznawanie nieprawdy lub zatajanie prawdy, a nie zwykła pomyłka pamięci.

Jakie kary grożą za fałszywe zeznania

Podstawowy typ przestępstwa (art. 233 par. 1 KK) zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Jeżeli sprawca zeznał nieprawdę lub zataił prawdę z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub osobie najbliższej, podlega łagodniejszej karze - pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (art. 233 par. 1a). Surowiej karany jest biegły, rzeczoznawca lub tłumacz, który przedstawia fałszywą opinię, ekspertyzę lub tłumaczenie - grozi mu kara pozbawienia wolności od roku do lat 10 (art. 233 par. 4). Nieumyślne narażenie na istotną szkodę interesu publicznego przez fałszywą opinię może być zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3 (art. 233 par. 4a).

Kiedy można złagodzić lub uniknąć kary

Kodeks karny przewiduje istotny mechanizm: sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli fałszywe zeznanie dotyczyło okoliczności niemających wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, lub gdy sprawca dobrowolnie sprostował fałszywe zeznanie, zanim nastąpiło - choćby nieprawomocne - rozstrzygnięcie sprawy (art. 233 par. 5). To ważna wskazówka praktyczna: osoba, która zorientuje się, że jej zeznanie było nieprawdziwe, powinna jak najszybciej skonsultować się z obrońcą i rozważyć dobrowolne sprostowanie. Warto przy tym odróżnić fałszywe zeznanie od krzywoprzysięstwa - w polskim porządku prawnym nie funkcjonuje odrębne przestępstwo 'krzywoprzysięstwa'; jest to potoczne określenie fałszywych zeznań składanych po pouczeniu lub przyrzeczeniu.