Czy poszukiwanie z wykrywaczem metali jest legalne?

Jest legalne tylko po uzyskaniu pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na poszukiwanie ukrytych lub porzuconych zabytków. Poszukiwanie bez pozwolenia albo wbrew jego warunkom jest przestępstwem z art. 109c ustawy o ochronie zabytków.

Jaka kara grozi za nielegalne poszukiwanie zabytków?

Za poszukiwanie bez pozwolenia grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 (art. 109c). Za zniszczenie lub uszkodzenie zabytku kara jest znacznie surowsza - od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności (art. 108).

Co zrobić po znalezieniu zabytku?

Należy pozostawić przedmiot w miejscu znalezienia, zabezpieczyć je i niezwłocznie zawiadomić wojewódzkiego konserwatora zabytków (lub wójta, burmistrza, prezydenta miasta). Znalezisko o wartości zabytkowej jest co do zasady własnością Skarbu Państwa.

Czy z pozwoleniem mogę zatrzymać znalezione zabytki?

Nie. Pozwolenie uprawnia jedynie do prowadzenia poszukiwań na określonych warunkach, a nie do nabycia własności znalezisk. Zabytki archeologiczne pozostają własnością Skarbu Państwa, a za znaczące odkrycia mogą przysługiwać nagrody.

Co grozi za nielegalne poszukiwanie zabytków? Przewodnik dla poszukiwaczy

Prawo administracyjne · 1 min czytania · Redakcja zaufanyprawnik.pl

Poszukiwanie zabytków, np. z użyciem wykrywacza metali, jest w Polsce legalne tylko po uzyskaniu pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Od nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, która weszła w życie 1 stycznia 2018 r., poszukiwanie ukrytych lub porzuconych zabytków bez pozwolenia albo wbrew jego warunkom stanowi przestępstwo (art. 109c). Przepisy w tym obszarze były później zmieniane - kolejna nowelizacja, obowiązująca od 1 maja 2024 r., zmodyfikowała sankcje i dodała nowe regulacje (m.in. art. 109d i 109e).

Kary za poszukiwanie bez pozwolenia

Zgodnie z art. 109c ustawy o ochronie zabytków, kto bez pozwolenia albo wbrew warunkom pozwolenia poszukuje ukrytych lub porzuconych zabytków, w tym przy użyciu urządzeń elektronicznych i technicznych oraz sprzętu do nurkowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Ponieważ przepisy ulegały zmianom (zwłaszcza nowelizacja z 2024 r.), przed podjęciem działań warto sprawdzić aktualne brzmienie ustawy lub skonsultować się z prawnikiem.

Zniszczenie lub uszkodzenie zabytku - surowsza odpowiedzialność

Znacznie surowsza kara grozi za zniszczenie lub uszkodzenie zabytku. Zgodnie z art. 108 ustawy o ochronie zabytków, kto niszczy lub uszkadza zabytek, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeśli sprawca działa nieumyślnie, grozi mu grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 2. W razie skazania sąd orzeka nawiązkę na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Zabytków - przy zniszczeniu do wysokości wartości zabytku, a przy uszkodzeniu obowiązek przywrócenia do stanu poprzedniego lub odpowiednią nawiązkę.

Własność znaleziska i obowiązek zgłoszenia

Znalezione zabytki archeologiczne co do zasady są własnością Skarbu Państwa - regulują to przepisy o ochronie zabytków oraz Kodeks cywilny (art. 189 KC dotyczący rzeczy znalezionych mających wartość zabytkową). Znalazca ma obowiązek niezwłocznie zgłosić odkrycie wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków i odpowiednio zabezpieczyć znalezisko. Pozwolenie na poszukiwania nie daje prawa zatrzymania zabytków - uprawnia jedynie do prowadzenia poszukiwań na określonych warunkach. Za znaczące odkrycia mogą przysługiwać nagrody na zasadach przewidzianych w przepisach.

Najczęstsze pytania

Czy poszukiwanie z wykrywaczem metali jest legalne?
Jest legalne tylko po uzyskaniu pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na poszukiwanie ukrytych lub porzuconych zabytków. Poszukiwanie bez pozwolenia albo wbrew jego warunkom jest przestępstwem z art. 109c ustawy o ochronie zabytków.
Jaka kara grozi za nielegalne poszukiwanie zabytków?
Za poszukiwanie bez pozwolenia grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 (art. 109c). Za zniszczenie lub uszkodzenie zabytku kara jest znacznie surowsza - od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności (art. 108).
Co zrobić po znalezieniu zabytku?
Należy pozostawić przedmiot w miejscu znalezienia, zabezpieczyć je i niezwłocznie zawiadomić wojewódzkiego konserwatora zabytków (lub wójta, burmistrza, prezydenta miasta). Znalezisko o wartości zabytkowej jest co do zasady własnością Skarbu Państwa.
Czy z pozwoleniem mogę zatrzymać znalezione zabytki?
Nie. Pozwolenie uprawnia jedynie do prowadzenia poszukiwań na określonych warunkach, a nie do nabycia własności znalezisk. Zabytki archeologiczne pozostają własnością Skarbu Państwa, a za znaczące odkrycia mogą przysługiwać nagrody.

Podstawa prawna i źródła

Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się ze zweryfikowanym prawnikiem.

Masz podobną sprawę?

Opisz ją — dobierzemy zweryfikowanego prawnika.

Zgłoś sprawę