Co grozi za nielegalne wykonywanie zawodu doradcy podatkowego?

Pojęcia 'doradca finansowy' i 'doradca podatkowy' bywają mylone, a różnica ma znaczenie prawne. W Polsce 'doradca finansowy' nie jest zawodem regulowanym odrębną ustawą - to ogólna nazwa rynkowa. Natomiast 'doradca podatkowy' to zawód zaufania publicznego, ściśle uregulowany ustawą z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym. To właśnie tej drugiej kategorii dotyczy ryzyko odpowiedzialności za działanie bez uprawnień.

Kto może wykonywać czynności doradztwa podatkowego

Zawodowe wykonywanie czynności doradztwa podatkowego zastrzeżonych ustawą (np. udzielanie porad i opinii w sprawach podatkowych, prowadzenie ksiąg podatkowych w określonym zakresie, sporządzanie deklaracji) jest co do zasady dozwolone osobom wpisanym na listę doradców podatkowych prowadzoną przez Krajową Radę Doradców Podatkowych, a także - w odpowiednim zakresie - adwokatom, radcom prawnym i biegłym rewidentom. Aby zostać doradcą podatkowym, trzeba m.in. mieć pełną zdolność do czynności prawnych, korzystać z pełni praw publicznych, posiadać wyższe wykształcenie, być nieskazitelnego charakteru, zdać egzamin państwowy organizowany przez komisję przy Ministrze Finansów oraz odbyć praktykę zawodową. Po zdaniu egzaminu wniosek o wpis należy złożyć w przewidzianym ustawowo terminie.

Co grozi za działanie bez uprawnień

Zgodnie z art. 81 ustawy o doradztwie podatkowym, kto nie będąc uprawnionym posługuje się tytułem doradcy podatkowego lub zawodowo wykonuje zastrzeżone czynności doradztwa podatkowego, podlega grzywnie do 50 000 zł. To sankcja podstawowa wynikająca wprost z ustawy. Niezależnie od niej, jeżeli działalność osoby bez uprawnień wyrządzi klientowi szkodę, może ona ponosić odpowiedzialność cywilną (odszkodowawczą). W skrajnych sytuacjach, gdy działaniu towarzyszy wprowadzenie w błąd w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, może wchodzić w grę także odpowiedzialność karna za oszustwo z art. 286 Kodeksu karnego - ale jest to odrębna kwalifikacja, zależna od konkretnych okoliczności.

Granica między księgowością a doradztwem podatkowym

W praktyce sporo wątpliwości budzi to, gdzie kończy się dozwolone prowadzenie usług księgowych, a zaczyna zastrzeżone doradztwo podatkowe. Samo prowadzenie ksiąg rachunkowych i wystawianie faktur nie wymaga tytułu doradcy podatkowego, ale udzielanie porad, opinii i wyjaśnień w sprawach podatkowych oraz reprezentowanie klienta w określonych sprawach podatkowych co do zasady jest czynnością zastrzeżoną. Granica bywa nieostra i była przedmiotem sporów, dlatego biura rachunkowe powinny ostrożnie określać zakres swoich usług, aby nie narazić się na zarzut nieuprawnionego doradztwa.