Co grozi za nieudzielenie pomocy poszkodowanemu?

W polskim prawie nieudzielenie pomocy osobie znajdującej się w bezpośrednim niebezpieczeństwie nie jest jedynie kwestią moralną. Jest to przestępstwo opisane w art. 162 Kodeksu karnego, za które grozi kara pozbawienia wolności do lat 3. Obowiązek ratowania życia spoczywa na każdym, kto jest świadkiem zagrożenia, a nie tylko na służbach ratunkowych czy lekarzach. Warto jednak wiedzieć, że ustawodawca przewidział sytuacje, w których odmowa pomocy nie powoduje odpowiedzialności karnej.

Na czym polega obowiązek z art. 162 Kodeksu karnego

Zgodnie z art. 162 § 1 Kodeksu karnego odpowiedzialności podlega ten, kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Przestępstwo to ma charakter formalny: karze podlega samo zaniechanie pomocy, niezależnie od tego, czy poszkodowany ostatecznie poniósł szkodę. Pomoc nie musi też przyjąć formy działań medycznych. Wystarczające, a często jedyne rozsądne, jest wezwanie pogotowia, straży pożarnej lub policji albo zorganizowanie pomocy od osób, które mogą jej skutecznie udzielić.

Kary i powiązane przepisy dla kierowców

Podstawową sankcją za nieudzielenie pomocy jest kara pozbawienia wolności do lat 3 (art. 162 § 1 KK). Niezależnie od tego obowiązki ma kierowca uczestniczący w wypadku drogowym. Art. 44 Prawa o ruchu drogowym nakazuje mu między innymi udzielić niezbędnej pomocy ofiarom oraz wezwać pogotowie ratunkowe i policję. Osobnym czynem jest tzw. nieudzielenie pomocy ofierze wypadku przez prowadzącego pojazd opisane w art. 93 Kodeksu wykroczeń, za które grozi areszt albo grzywna oraz obligatoryjny zakaz prowadzenia pojazdów. Trzeba przy tym pamiętać, że obowiązek pomocy istnieje także wtedy, gdy poszkodowany sam przyczynił się do swojego położenia.

Kiedy obowiązek pomocy nie powstaje

Art. 162 § 2 Kodeksu karnego przewiduje wyłączenia odpowiedzialności. Przestępstwa nie popełnia osoba, która nie udziela pomocy wymagającej poddania się zabiegowi lekarskiemu, albo działa w warunkach, w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej, na przykład gdy na miejscu jest już zespół ratownictwa medycznego. Już sama treść § 1 zwalnia z obowiązku, gdy udzielenie pomocy wiązałoby się z narażeniem ratującego lub innej osoby na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Nikt nie jest zatem zobowiązany do bohaterstwa kosztem własnego życia. Najbezpieczniejszą i zawsze właściwą reakcją pozostaje wezwanie służb pod numer 112.