Co grozi za przekupienie lub wywieranie wpływu na świadka?

Wpływanie na świadka, by zeznawał korzystnie dla sprawcy albo w ogóle nie złożył zeznań, godzi w jeden z fundamentów wymiaru sprawiedliwości — prawdziwość materiału dowodowego. Polskie prawo karne reaguje na takie zachowania, ale kwalifikacja zależy od tego, w jaki sposób próbowano wpłynąć na świadka. Inaczej traktowane jest użycie przemocy lub groźby, inaczej zaś nakłanianie do złożenia fałszywych zeznań za pomocą korzyści majątkowej.

Wywieranie wpływu przemocą lub groźbą — art. 245 Kodeksu karnego

Artykuł 245 Kodeksu karnego penalizuje używanie przemocy lub groźby bezprawnej w celu wywarcia wpływu na świadka, biegłego, tłumacza, oskarżyciela albo oskarżonego, a także naruszenie jego nietykalności cielesnej w związku z postępowaniem. Czyn ten zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Co istotne, przestępstwo to opiera się na elemencie przymusu (przemoc lub groźba), a nie na wręczeniu korzyści. Samo zaoferowanie świadkowi pieniędzy, bez użycia groźby, nie wypełnia znamion art. 245 — wymaga innej kwalifikacji prawnej.

Nakłanianie świadka do fałszywych zeznań — art. 233 w zw. z art. 18 KK

Jeśli ktoś proponuje świadkowi korzyść majątkową, aby ten złożył fałszywe zeznania lub zataił prawdę, odpowiada zwykle jako podżegacz do przestępstwa składania fałszywych zeznań (art. 18 § 2 w związku z art. 233 § 1 Kodeksu karnego). Po nowelizacji z 2016 r. samo złożenie fałszywych zeznań mających służyć za dowód w postępowaniu zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Podżegacz odpowiada w granicach zagrożenia przewidzianego dla sprawcy. Sama nieudana próba nakłonienia również jest karalna jako usiłowanie podżegania.

Odpowiedzialność świadka i ochrona przed naciskami

Świadek, który mimo nacisków złoży fałszywe zeznania, sam może odpowiadać z art. 233 KK. Prawo przewiduje jednak mechanizmy łagodzące: świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie, gdyby naraziła go ona na odpowiedzialność karną (art. 183 KPK), a osoba, która sprostuje fałszywe zeznanie, zanim nastąpi choćby nieprawomocne rozstrzygnięcie sprawy, może liczyć na nadzwyczajne złagodzenie kary lub odstąpienie od jej wymierzenia. Każdą próbę przekupstwa lub zastraszenia należy zgłosić policji lub prokuraturze — zebranie dowodów (np. korespondencji) zwiększa szansę na skuteczne ściganie sprawcy.