Co grozi za ujawnienie tajemnicy państwowej (informacji niejawnych)?

Pojęcie "tajemnicy państwowej" funkcjonowało w polskim prawie do 2010 roku. Dziś obowiązującym terminem jest "informacja niejawna", którą reguluje ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych. Ustawa ta wprowadza cztery klauzule tajności: "ściśle tajne", "tajne", "poufne" oraz "zastrzeżone". Ujawnienie lub niezgodne z prawem wykorzystanie takich informacji jest przestępstwem ściganym na podstawie Kodeksu karnego, a wysokość kary zależy przede wszystkim od klauzuli tajności oraz od tego, czy sprawca działał umyślnie.

Co dokładnie mówi Kodeks karny

Podstawowym przepisem jest art. 265 Kodeksu karnego. Zgodnie z § 1 osoba, która ujawnia lub wbrew przepisom ustawy wykorzystuje informacje niejawne o klauzuli "tajne" lub "ściśle tajne", podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Surowsza odpowiedzialność dotyczy sytuacji, gdy informacje takie ujawniono osobie działającej w imieniu lub na rzecz podmiotu zagranicznego - wówczas grozi kara od 6 miesięcy do 8 lat (art. 265 § 2 k.k.). Jeżeli sprawca ujawnia informacje nieumyślnie, choć zapoznał się z nimi w związku z pełnioną funkcją lub pracą, odpowiada łagodniej - grozi mu grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku (art. 265 § 3 k.k.). Ujawnienie informacji o niższej klauzuli ("poufne", "zastrzeżone") może natomiast podlegać art. 266 k.k., który chroni szeroko rozumianą tajemnicę zawodową i służbową.

Kto ponosi odpowiedzialność

Odpowiedzialność karna nie jest zarezerwowana wyłącznie dla funkcjonariuszy publicznych. Ujawnić informacje niejawne może każdy, kto wszedł w ich posiadanie - jednak osoby, którym dostęp powierzono w związku z funkcją, służbą lub pracą (urzędnicy, żołnierze, funkcjonariusze służb), są związane dodatkowo przepisami ustawy o ochronie informacji niejawnych i grozi im odpowiedzialność dyscyplinarna oraz cofnięcie poświadczenia bezpieczeństwa. Utrata poświadczenia w praktyce oznacza brak możliwości wykonywania wielu stanowisk, dlatego konsekwencje zawodowe bywają równie dotkliwe co sama kara.

Linia obrony i okoliczności łagodzące

W sprawach o ujawnienie informacji niejawnych istotne znaczenie ma wykazanie, czy sprawca działał umyślnie, czy nieumyślnie, oraz czy informacja rzeczywiście była prawidłowo zaklasyfikowana. Sąd bada między innymi, czy klauzulę nadano zgodnie z ustawą i czy dana wiadomość nie była już wcześniej publicznie dostępna. Z uwagi na złożoność tych spraw i wysokie ryzyko kary pozbawienia wolności rekomendowane jest możliwie wczesne skorzystanie z pomocy obrońcy specjalizującego się w prawie karnym.