Co grozi za uprowadzenie rodzicielskie dziecka?

Tak zwane porwanie rodzicielskie to sytuacja, w której jeden z rodziców samowolnie zabiera lub zatrzymuje dziecko wbrew woli drugiego rodzica albo wbrew ustaleniom o opiece, pozbawiając go kontaktu z dzieckiem. Choć potocznie nazywa się to porwaniem, ocena prawna zależy od tego, komu i w jakim zakresie przysługuje władza rodzicielska. Poniżej wyjaśniamy, kiedy takie działanie jest przestępstwem i jakie niesie konsekwencje.

Kiedy uprowadzenie jest przestępstwem (art. 211 KK)

Zgodnie z art. 211 Kodeksu karnego, kto wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej lat 15 albo osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Istotne jest, że odpowiedzialność może dotyczyć także rodzica posiadającego pełną władzę rodzicielską, jeżeli działa wbrew woli drugiego uprawnionego rodzica. Linia orzecznicza w tym zakresie nie jest jednolita, dlatego ocena konkretnej sprawy wymaga analizy stanu władzy rodzicielskiej i ewentualnych orzeczeń sądu. Postępowanie z art. 211 k.k. toczy się z urzędu.

Skutki w zakresie władzy rodzicielskiej

Niezależnie od odpowiedzialności karnej, samowolne uprowadzenie dziecka może mieć poważne konsekwencje w postępowaniu rodzinnym. Sąd opiekuńczy, kierując się dobrem dziecka (art. 95 i nast. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), może zmienić sposób wykonywania władzy rodzicielskiej, ograniczyć ją, a w skrajnych przypadkach pozbawić jej rodzica, który rażąco narusza obowiązki lub uniemożliwia kontakty z drugim rodzicem.

Uprowadzenie za granicę – Konwencja haska

Gdy dziecko zostaje bezprawnie wywiezione lub zatrzymane w innym państwie, zastosowanie znajduje Konwencja haska z 1980 r. dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę. Co do zasady przewiduje ona niezwłoczny powrót dziecka do państwa stałego pobytu, gdzie powinny zapaść decyzje o opiece. Wniosek składa się za pośrednictwem organu centralnego (w Polsce jest nim odpowiednia instytucja wskazana przez Ministra Sprawiedliwości).

Co zrobić, gdy dziecko zostało uprowadzone

Należy niezwłocznie zawiadomić policję lub prokuraturę oraz zgromadzić dokumentację: orzeczenia sądowe dotyczące opieki i kontaktów, korespondencję i dowody samowolnego zabrania dziecka. Równolegle warto złożyć wniosek do sądu rodzinnego (np. o ustalenie miejsca pobytu dziecka lub o nakazanie jego wydania). W sprawach transgranicznych konieczne jest uruchomienie procedury z Konwencji haskiej.