Małżeństwo z osobą niepełnoletnią w Polsce - kiedy jest możliwe i jakie ma skutki?

Zasadą w polskim prawie jest, że małżeństwo może zawrzeć osoba, która ukończyła 18 lat (art. 10 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Od tej reguły istnieje jeden wyjątek dotyczący osoby niepełnoletniej, a jego zastosowanie zależy od zgody sądu. Wbrew obiegowym opiniom skutki takiego małżeństwa są poważne i trwałe - dotyczą zdolności do czynności prawnych, władzy rodzicielskiej rodziców nastolatka oraz wspólnych zobowiązań majątkowych. Wyjaśniamy, jak naprawdę wygląda stan prawny.

Kiedy sąd może zezwolić na ślub przed 18. rokiem życia

Zgodnie z art. 10 § 1 KRiO sąd opiekuńczy może z ważnych powodów zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła 16 lat - jeżeli z okoliczności wynika, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny. Przepis dotyczy wyłącznie kobiet; mężczyzna nie może zawrzeć małżeństwa przed ukończeniem 18 lat. "Ważnym powodem" w praktyce orzeczniczej bywa najczęściej ciąża lub urodzenie dziecka; same względy ekonomiczne czy chęć usamodzielnienia się za taki powód nie wystarczają. Sąd bada dojrzałość wnioskodawczyni, stabilność związku i sytuację rodzinną. Warto pamiętać, że to rozwiązanie bywa przedmiotem dyskusji legislacyjnej i postulatów zniesienia - dlatego przed podjęciem kroków warto sprawdzić aktualne brzmienie przepisu lub skonsultować się z prawnikiem.

Skutki zawarcia małżeństwa przez osobę niepełnoletnią

Najważniejszym skutkiem jest uzyskanie przez małoletnią pełnoletności w rozumieniu prawa cywilnego. Zgodnie z art. 10 § 2 Kodeksu cywilnego przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność - a tym samym pełną zdolność do czynności prawnych (może samodzielnie zawierać umowy). Co kluczowe, tej pełnoletności nie traci się nawet wtedy, gdy małżeństwo zostanie później unieważnione. Z chwilą uzyskania pełnoletności ustaje też władza rodzicielska rodziców nad nastolatkiem. Należy jednak skorygować popularne nieporozumienie: zawarcie małżeństwa nie obniża wieku wyborczego - czynne prawo wyborcze przysługuje od ukończenia 18 lat niezależnie od stanu cywilnego.

Unieważnienie i ochrona przy ciąży

Jeżeli małżeństwo zawarto z naruszeniem wymogu wieku, może zostać unieważnione - prawa do żądania unieważnienia reguluje art. 10 § 3 KRiO. Ustawa wprowadza jednak istotne ograniczenia chroniące rodzinę: nie można żądać unieważnienia z powodu braku wymaganego wieku, jeżeli małżonek przed wytoczeniem powództwa ten wiek osiągnął. Dodatkowo, jeżeli kobieta zaszła w ciążę, jej mąż nie może żądać unieważnienia małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku. Rozwiązania te mają zabezpieczyć stabilność rodziny i dobro dziecka.