Jak wycofać fałszywe zeznania złożone pod presją?

Świadek, który zorientował się, że jego wcześniejsze zeznanie było nieprawdziwe albo zostało złożone pod presją, ma realne narzędzia, by je sprostować, a w wielu przypadkach uniknąć odpowiedzialności karnej. Kluczem jest dobrowolne i terminowe wyjaśnienie sprawy, zanim sąd wyda wyrok. Poniżej tłumaczymy, na czym polega odpowiedzialność za fałszywe zeznania, jak działa instytucja sprostowania z art. 233 § 5 Kodeksu karnego i jak praktycznie przygotować takie wyjaśnienie.

Odpowiedzialność za fałszywe zeznania (art. 233 KK)

Zgodnie z art. 233 § 1 Kodeksu karnego, kto składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub innym prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Odpowiedzialność powstaje tylko wtedy, gdy świadek został wcześniej uprzedzony o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania albo odebrano od niego przyrzeczenie (art. 233 § 2). Istotny jest też art. 233 § 1a: jeżeli świadek złożył nieprawdziwe zeznanie z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym, grozi mu łagodniejsza kara, od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. To częsta sytuacja przy zeznaniach składanych pod presją.

Sprostowanie zeznania bez kary - art. 233 § 5 KK

Najważniejsza dla osoby, która chce wycofać fałszywe zeznanie, jest treść art. 233 § 5 Kodeksu karnego. Pozwala on sądowi zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli fałszywe zeznanie dotyczyło okoliczności niemogących mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy albo gdy sprawca dobrowolnie sprostował zeznanie, zanim nastąpiło, choćby nieprawomocne, rozstrzygnięcie sprawy. Innymi słowy: im wcześniej świadek przyzna się do nieprawdy i ją skoryguje, tym większa szansa na uniknięcie kary. Po wydaniu wyroku ta możliwość znika.

Jak praktycznie sprostować zeznanie

W praktyce sprostowanie polega na złożeniu do organu prowadzącego postępowanie (sądu, prokuratury, policji) pisma lub oświadczenia, w którym świadek jasno wskazuje, które fragmenty wcześniejszego zeznania były nieprawdziwe, i podaje prawdziwy przebieg zdarzeń. Warto opisać okoliczności, w których doszło do złożenia nieprawdziwego zeznania, w tym ewentualną presję, groźby lub obawę przed odpowiedzialnością. Jeżeli była wywierana presja przez osobę trzecią, można rozważyć osobne zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa (np. groźby karalnej z art. 190 KK lub zmuszania z art. 191 KK). Pomocne bywają dowody: korespondencja, nagrania, świadkowie. Ze względu na ryzyko prawne i emocjonalny ciężar takiej sytuacji rozsądnie jest skonsultować się z adwokatem lub radcą prawnym przed złożeniem pisma.