Jak wygląda procedura ułaskawienia w Polsce?

Ułaskawienie (prawo łaski) to indywidualny akt darowania lub złagodzenia kary orzeczonej prawomocnym wyrokiem. W Polsce stosuje je wyłącznie Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 139 Konstytucji. Ułaskawienie nie podważa wyroku ani nie zmienia ustalenia winy - dotyczy wyłącznie wykonania kary. Sama procedura złożenia i rozpoznania prośby jest uregulowana w rozdziale 59 Kodeksu postępowania karnego (art. 560-568 KPK).

Kto może złożyć prośbę o ułaskawienie

Zgodnie z art. 560 § 1 KPK prośbę o ułaskawienie skazanego może wnieść on sam, osoba uprawniona do składania na jego korzyść środków odwoławczych (np. obrońca), krewni w linii prostej, przysposabiający lub przysposobiony, rodzeństwo, małżonek oraz osoba pozostająca ze skazanym we wspólnym pożyciu. Prośbę można w każdej chwili wycofać przed jej rozpoznaniem. Co do zasady chodzi o osobę prawomocnie skazaną - po zatarciu skazania traci się ten status, a tym samym przedmiot ułaskawienia.

Droga prośby: sąd, Prokurator Generalny, Prezydent

Prośbę składa się do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji. Sąd powinien rozpoznać ją w terminie dwóch miesięcy (art. 561 KPK). Jeżeli choćby jeden sąd zaopiniował prośbę pozytywnie, Prokurator Generalny przedstawia ją Prezydentowi wraz z aktami sprawy i własnym wnioskiem (art. 564-565 KPK). Co istotne, Prokurator Generalny nie jest związany opiniami sądów przy formułowaniu swojego wniosku, a samo postępowanie ułaskawieniowe może też wszcząć z urzędu. Ostateczna decyzja należy wyłącznie do Prezydenta i nie podlega zaskarżeniu.

Co bierze pod uwagę sąd

Kryteria oceny prośby określa art. 563 KPK. Sąd ma na względzie w szczególności zachowanie skazanego po wydaniu wyroku, rozmiary już wykonanej kary, stan zdrowia skazanego, jego warunki rodzinne, naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem, a przede wszystkim szczególne wydarzenia, jakie nastąpiły po wydaniu wyroku. To oznacza, że ułaskawienie jest instrumentem nadzwyczajnym, reagującym na okoliczności powstałe już po prawomocnym skazaniu, a nie kolejnym środkiem kwestionowania samego wyroku.

Ponowna prośba i koszty

W razie negatywnego rozpatrzenia prośba o ułaskawienie oparta na tych samych podstawach może być co do zasady rozpoznawana ponownie nie wcześniej niż po upływie roku (art. 566 KPK). Postępowanie ułaskawieniowe nie wymaga obowiązkowo udziału adwokata - prośbę może złożyć sam skazany lub osoba uprawniona - choć pomoc prawnika bywa przydatna przy uzasadnieniu wniosku. Reguły dotyczące ewentualnych opłat wynikają z przepisów o kosztach sądowych w sprawach karnych; konkretne stawki należy każdorazowo zweryfikować w aktualnym brzmieniu ustawy.