Nieuczciwe praktyki rynkowe w reklamie i marketingu - co to jest?

Reklama i marketing mają granice wyznaczone przez prawo ochrony konsumentów. Działania, które wprowadzają konsumenta w błąd albo wywierają na niego niedozwoloną presję, są kwalifikowane jako nieuczciwe praktyki rynkowe i mogą skutkować sankcjami administracyjnymi oraz odpowiedzialnością wobec konsumenta. Podstawą prawną jest ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, a nad rynkiem czuwa Prezes UOKiK.

Czym są nieuczciwe praktyki rynkowe

Ustawa definiuje nieuczciwą praktykę rynkową jako działanie przedsiębiorcy sprzeczne z dobrymi obyczajami, które w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Ustawa wyróżnia dwie główne kategorie: praktyki wprowadzające w błąd (działania i zaniechania) oraz praktyki agresywne. Część zachowań jest zakazana zawsze, niezależnie od okoliczności - tworzą one tzw. czarną listę praktyk.

Reklama wprowadzająca w błąd

Praktyka wprowadza w błąd, gdy w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez konsumenta decyzji, której inaczej by nie podjął. Typowe przykłady to: zawyżanie skuteczności lub właściwości produktu, nieprawdziwe porównania z konkurencją, prezentowanie towaru jako gratisowego, gdy w rzeczywistości wymaga on dodatkowych zakupów, czy ukrywanie pełnej ceny i dodatkowych opłat. Wprowadzeniem w błąd może być również zatajenie istotnych informacji, których konsument potrzebuje do podjęcia świadomej decyzji (zaniechanie wprowadzające w błąd).

Praktyki agresywne

Praktyka jest agresywna, jeżeli przez niedopuszczalny nacisk w znaczny sposób ogranicza swobodę wyboru konsumenta i wpływa na jego decyzję. Chodzi o nękanie, przymus (w tym fizyczny) lub bezprawny nacisk - na przykład natarczywe, powtarzające się telefony, nieproszone wizyty domowe czy sztuczne wywoływanie poczucia pilności. Przy ocenie, czy praktyka jest agresywna, bierze się pod uwagę m.in. jej czas, miejsce i uciążliwość oraz wykorzystywanie szczególnej sytuacji konsumenta.

Skutki prawne i ochrona konsumenta

Konsument, którego interes został naruszony, może na podstawie ustawy żądać m.in. zaniechania praktyki, usunięcia jej skutków, złożenia oświadczenia odpowiedniej treści, naprawienia szkody na zasadach ogólnych, a nawet unieważnienia umowy z obowiązkiem wzajemnego zwrotu świadczeń. Co istotne, ciężar dowodu, że dana praktyka nie wprowadza w błąd, spoczywa na przedsiębiorcy. Niezależnie od roszczeń indywidualnych Prezes UOKiK może wszcząć postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i nałożyć karę pieniężną.