Posługiwanie się fałszywymi zaświadczeniami - jakie przepisy i jak się bronić?

Posługiwanie się fałszywymi zaświadczeniami i dokumentami to przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów, uregulowane w rozdziale XXXIV Kodeksu karnego. Najważniejsze są tu trzy przepisy: art. 270 KK (fałsz materialny - podrobienie lub przerobienie dokumentu oraz posługiwanie się nim), art. 271 KK (poświadczenie nieprawdy przez osobę uprawnioną do wystawienia dokumentu) oraz art. 273 KK (używanie dokumentu poświadczającego nieprawdę). Od prawidłowej kwalifikacji zależą zarówno zagrożenie karą, jak i kierunek obrony.

Fałsz materialny a poświadczenie nieprawdy

Art. 270 par. 1 KK karze tego, kto w celu użycia za autentyczny podrabia lub przerabia dokument albo takiego dokumentu używa - grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Art. 271 KK dotyczy sytuacji, gdy funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne - kara od 3 miesięcy do 5 lat, a jeśli działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, od 6 miesięcy do 8 lat. Z kolei art. 273 KK karze samo użycie dokumentu poświadczającego nieprawdę (z art. 271) - grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do 2 lat.

Kiedy odpowiada osoba, która tylko użyła dokumentu

Istotne jest, że odpowiada nie tylko ten, kto dokument podrobił czy poświadczył w nim nieprawdę, ale również ten, kto się nim posłużył. Warunkiem odpowiedzialności jest jednak umyślność - sprawca musi wiedzieć, że dokument jest fałszywy lub poświadcza nieprawdę. Osoba, która w dobrej wierze przedstawiła zaświadczenie, nie zdając sobie sprawy z jego nieautentyczności, co do zasady nie popełnia przestępstwa. Wykazanie braku świadomości i zamiaru jest często rdzeniem obrony.

Strategia obrony

W sprawach o fałszywe zaświadczenia obrona koncentruje się na: zakwestionowaniu zamiaru i wiedzy oskarżonego o fałszywości dokumentu, ocenie legalności i kompletności materiału dowodowego, ustaleniu, kto faktycznie sporządził dokument, oraz na prawidłowej kwalifikacji prawnej (art. 270 a 271 a 273 to różne czyny i różne kary). Od początku warto korzystać z pomocy obrońcy i powstrzymać się od składania pochopnych oświadczeń. Oskarżonemu przysługuje prawo do obrony i do milczenia, gwarantowane przez Kodeks postępowania karnego.