Przestępstwa przeciwko środowisku w Kodeksie karnym - co grozi?
Prawo karne · 2 min czytania · Redakcja zaufanyprawnik.pl
Polskie prawo karne chroni środowisko w odrębnym rozdziale XXII Kodeksu karnego, obejmującym artykuły od 181 do 188a. Penalizowane są tu m.in. niszczenie świata roślinnego i zwierzęcego, zanieczyszczanie wody, powietrza lub ziemi, nielegalne gospodarowanie odpadami oraz zaniechanie utrzymania urządzeń zabezpieczających. Nowelizacja z 22 lipca 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 2600), która weszła w życie we wrześniu 2022 r., istotnie podniosła zagrożenia karne za te czyny — w praktyce nawet o połowę w dolnych i górnych granicach.
Jakie czyny są karane i z których przepisów
Art. 181 k.k. dotyczy powodowania zniszczeń w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów chronionych. Art. 182 penalizuje zanieczyszczanie wody, powietrza lub powierzchni ziemi substancjami albo promieniowaniem w ilości mogącej zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka albo spowodować istotne obniżenie jakości środowiska. Art. 183 obejmuje nielegalne składowanie, przetwarzanie, transport lub porzucanie odpadów oraz obrót substancjami niebezpiecznymi wbrew przepisom. Art. 186 karze tego, kto wbrew obowiązkowi nie utrzymuje w należytym stanie lub nie używa urządzeń zabezpieczających środowisko przed zanieczyszczeniem. Każdy z tych przepisów ma odmiany umyślne i nieumyślne, z różnym zagrożeniem karą.
Jak zmieniła się surowość kar po 2022 roku
Nowelizacja z 2022 r. wyraźnie zaostrzyła sankcje. W przypadku najpoważniejszych przestępstw środowiskowych górne granice zagrożenia sięgają obecnie 8, 10, a nawet 12 lat pozbawienia wolności, a w kwalifikowanej postaci jednego z czynów — do 15 lat. Praktycznym skutkiem podniesienia progów jest to, że w wielu z tych spraw nie można już zastosować warunkowego umorzenia postępowania, które dotyczy wyłącznie czynów zagrożonych karą nieprzekraczającą 5 lat. Wzmocniono też odpowiedzialność podmiotów zbiorowych, czyli firm, w związku z przestępstwami środowiskowymi popełnionymi w ich interesie.
Dlaczego to istotne dla firm i osób prywatnych
Odpowiedzialność karna za środowisko nie dotyczy wyłącznie wielkich zakładów przemysłowych. Zarzut może objąć osobę odpowiedzialną za gospodarkę odpadami, członka zarządu spółki, a nawet osobę fizyczną porzucającą odpady niebezpieczne. Obok kary kryminalnej sąd może orzec obowiązek przywrócenia środowiska do stanu poprzedniego lub nawiązkę na rzecz odpowiednich celów. Niezależnie od postępowania karnego mogą wchodzić w grę administracyjne kary pieniężne nakładane na podstawie ustawy Prawo ochrony środowiska, dlatego warto każdą taką sytuację skonsultować z prawnikiem na wczesnym etapie.
Najczęstsze pytania
Gdzie w Kodeksie karnym opisane są przestępstwa środowiskowe?
W rozdziale XXII Kodeksu karnego, w artykułach od 181 do 188a. Obejmują one m.in. niszczenie przyrody (art. 181), zanieczyszczanie środowiska (art. 182), nielegalne gospodarowanie odpadami (art. 183) oraz zaniechanie utrzymania urządzeń zabezpieczających (art. 186).
Czy za przestępstwo środowiskowe grozi więzienie?
Tak. Po nowelizacji z 2022 r. górne granice kary za najpoważniejsze czyny sięgają od 8 do 12 lat pozbawienia wolności, a w kwalifikowanej postaci jednego z przestępstw nawet do 15 lat. Mniej poważne czyny lub ich nieumyślne odmiany zagrożone są łagodniej.
Czy firma może odpowiadać za przestępstwo środowiskowe?
Tak. Obok odpowiedzialności karnej osób fizycznych istnieje odpowiedzialność podmiotów zbiorowych za czyny zabronione popełnione w ich interesie, a niezależnie od prawa karnego organy ochrony środowiska mogą nakładać administracyjne kary pieniężne na podstawie Prawa ochrony środowiska.
Powiązane poradniki
Podstawa prawna i źródła
Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się ze zweryfikowanym prawnikiem.
Masz podobną sprawę?
Opisz ją — dobierzemy zweryfikowanego prawnika.
Zgłoś sprawę