Niespełnianie obowiązku szkolnego — konsekwencje prawne dla rodziców

Wbrew sugestiom z niektórych internetowych opracowań, niespełnianie obowiązku szkolnego nie jest w Polsce przestępstwem ani sprawą prowadzoną przez prokuraturę. Jest to niedopełnienie obowiązku administracyjnego, którego egzekwowanie odbywa się w trybie administracyjnym. Podstawą jest ustawa z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, która określa obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny oraz obowiązek nauki, a także obowiązki rodziców z nimi związane.

Na czym polega obowiązek szkolny i obowiązek nauki

Zgodnie z Prawem oświatowym dziecko podlega obowiązkowi szkolnemu od 7. roku życia do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do 18. roku życia. Po szkole podstawowej, do ukończenia 18 lat, trwa obowiązek nauki. Rok przed rozpoczęciem nauki w szkole dziecko realizuje obowiązkowe roczne przygotowanie przedszkolne. Rodzice (opiekunowie prawni) odpowiadają za zgłoszenie dziecka do szkoły, zapewnienie regularnego uczęszczania oraz informowanie dyrektora o spełnianiu obowiązku poza szkołą (np. w edukacji domowej za zgodą dyrektora).

Egzekucja administracyjna i grzywna w celu przymuszenia

Niespełnianie obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki podlega egzekucji w trybie ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor szkoły jest wierzycielem, a gmina (wójt, burmistrz, prezydent) organem egzekucyjnym. Wobec rodziców można zastosować grzywnę w celu przymuszenia — środek przymusu, który można nakładać wielokrotnie, aż do wykonania obowiązku. Nie jest to grzywna karna; jej celem jest doprowadzenie do realizacji obowiązku, a po jego spełnieniu nałożone, lecz niewyegzekwowane grzywny mogą zostać umorzone.

Jak postąpić, gdy dziecko nie chce chodzić do szkoły

Zamiast czekać na wszczęcie egzekucji, warto reagować wcześnie: rozmawiać ze szkołą, korzystać z pomocy pedagoga i poradni psychologiczno-pedagogicznej, a w uzasadnionych przypadkach rozważyć dostosowanie formy nauki (np. nauczanie indywidualne, edukacja domowa za zgodą dyrektora). Jeśli sprawa trafia do organu egzekucyjnego, rodzic może wnieść środki zaskarżenia przewidziane w postępowaniu egzekucyjnym. W skomplikowanych sytuacjach pomóc może prawnik znający prawo oświatowe i procedurę administracyjną.