Naruszenia praw autorskich – jakie czyny są karalne i co za nie grozi?
Prawo karne · 2 min czytania · Redakcja zaufanyprawnik.pl
Naruszenie praw autorskich może rodzić zarówno odpowiedzialność cywilną (odszkodowanie, zaniechanie, wydanie korzyści), jak i karną. Przepisy karne zawiera rozdział 14 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (art. 115-119). Warto wiedzieć, że poszczególne czyny mają różne podstawy i różne zagrożenie karą, a większość z nich ścigana jest na wniosek pokrzywdzonego.
Plagiat i przywłaszczenie autorstwa (art. 115)
Przywłaszczenie sobie autorstwa lub wprowadzenie w błąd co do autorstwa cudzego utworu albo artystycznego wykonania to przestępstwo z art. 115 ustawy, zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3. Ten sam przepis obejmuje rozpowszechnianie cudzego utworu w wersji oryginalnej lub w opracowaniu bez podania nazwiska twórcy oraz publiczne zniekształcanie utworu. Plagiat narusza autorskie prawa osobiste, które są niezbywalne i nieograniczone w czasie.
Bezprawne rozpowszechnianie i zwielokrotnianie (art. 116-117)
Rozpowszechnianie cudzego utworu, artystycznego wykonania, fonogramu lub wideogramu bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom jest karalne na podstawie art. 116, z zagrożeniem do 2 lat pozbawienia wolności w typie podstawowym, surowszym, gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub uczynił z tego stałe źródło dochodu. Z kolei utrwalanie lub zwielokrotnianie cudzego utworu w celu rozpowszechnienia bez uprawnienia to czyn z art. 117. Dotyczy to typowych sytuacji nielegalnego kopiowania i udostępniania muzyki, filmów, oprogramowania czy treści ze stron internetowych. Dozwolony użytek osobisty (art. 23 ustawy) pozwala korzystać z już rozpowszechnionego utworu na własne potrzeby, ale nie obejmuje publicznej dystrybucji ani działalności zarobkowej.
Paserstwo, urządzenia do obchodzenia zabezpieczeń i utrudnianie kontroli (art. 118-119)
Obrót nielegalnymi kopiami utworów – nabywanie, pomoc w zbyciu lub przyjmowanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nośników rozpowszechnianych bezprawnie – penalizuje art. 118. Wytwarzanie, posiadanie i obrót urządzeniami służącymi do niedozwolonego usuwania lub obchodzenia technicznych zabezpieczeń przed kopiowaniem reguluje art. 118(1). Natomiast uniemożliwianie lub utrudnianie wykonywania prawa do kontroli korzystania z utworu albo odmowa udzielenia informacji w tym zakresie to czyn z art. 119. To ważna korekta wobec częstego błędu: urządzenia do obchodzenia zabezpieczeń to art. 118(1), a nie art. 119.
Najczęstsze pytania
Czy ściganie naruszeń praw autorskich następuje z urzędu?
Większość przestępstw z art. 116, 117, 118 i 119 ścigana jest na wniosek pokrzywdzonego. Wyjątkiem są typy kwalifikowane, gdy sprawca uczynił sobie z przestępstwa stałe źródło dochodu lub organizuje proceder na większą skalę – wówczas ściganie odbywa się z urzędu.
Czy ściągnięcie filmu na własny użytek jest karalne?
Korzystanie z już rozpowszechnionego utworu w ramach dozwolonego użytku osobistego (art. 23 ustawy) jest co do zasady dozwolone. Karalne staje się dopiero rozpowszechnianie, zwielokrotnianie w celu rozpowszechnienia albo obrót nielegalnymi kopiami. Ostrożności wymaga pobieranie z nielegalnych źródeł, gdzie granica bywa sporna.
Czy podanie autora zwalnia z odpowiedzialności za skopiowanie treści?
Nie. Wskazanie autora chroni przed zarzutem plagiatu, ale nie uprawnia do rozpowszechniania cudzego utworu bez zgody uprawnionego. To dwie odrębne kwestie: prawa osobiste (autorstwo) i prawa majątkowe (korzystanie i rozpowszechnianie).
Czy odpowiedzialność karna wyklucza roszczenia cywilne?
Nie. Odpowiedzialność karna i cywilna są niezależne. Twórca może równolegle dochodzić odszkodowania, zaniechania naruszeń i wydania uzyskanych korzyści na podstawie art. 79 ustawy o prawie autorskim.
Powiązane poradniki
Podstawa prawna i źródła
Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się ze zweryfikowanym prawnikiem.
Masz podobną sprawę?
Opisz ją — dobierzemy zweryfikowanego prawnika.
Zgłoś sprawę