Bigamia i poświadczenie nieprawdy w aktach stanu cywilnego - co grozi?

Akty stanu cywilnego - urodzenia, małżeństwa i zgonu - są dokumentami urzędowymi, którym przysługuje domniemanie prawdziwości. Podanie w nich nieprawdy oraz zawarcie małżeństwa z naruszeniem prawa rodzi odpowiedzialność karną. Dwa typowe obszary to bigamia oraz poświadczenie i podawanie nieprawdy w dokumentach stanu cywilnego.

Bigamia - art. 206 Kodeksu karnego

Zgodnie z art. 206 Kodeksu karnego, kto zawiera małżeństwo, pomimo że pozostaje w związku małżeńskim, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Bigamia jest też przeszkodą małżeńską na gruncie prawa cywilnego: art. 13 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że nie może zawrzeć małżeństwa osoba, która już pozostaje w związku małżeńskim, a zawarte mimo to małżeństwo bigamiczne podlega unieważnieniu. Aby legalnie zawrzeć kolejny związek, poprzednie małżeństwo musi najpierw ustać (np. przez rozwód lub śmierć małżonka).

Nieprawda w aktach stanu cywilnego

Podanie nieprawdy w dokumentach urzędowych może wyczerpywać znamiona różnych przestępstw. Poświadczenie nieprawdy przez funkcjonariusza publicznego lub inną osobę uprawnioną do wystawienia dokumentu co do okoliczności mającej znaczenie prawne to tzw. fałsz intelektualny z art. 271 KK. Podrobienie lub przerobienie dokumentu albo użycie takiego dokumentu jako autentycznego to fałsz materialny z art. 270 KK. Z kolei kto składa fałszywe oświadczenie mające służyć za dowód, gdy przepis przewiduje możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej, odpowiada z art. 233 § 6 KK. Te czyny są zagrożone karami pozbawienia wolności.

Sprostowanie i unieważnienie aktu

Jeżeli akt stanu cywilnego zawiera dane nieprawdziwe lub błędne, można żądać jego sprostowania lub uzupełnienia na podstawie ustawy z 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego. Sprostowania dokonuje kierownik urzędu stanu cywilnego, a w sprawach spornych - sąd. Wykrycie, że ktoś świadomie wprowadził do akt nieprawdziwe dane, może jednak skutkować odrębnym postępowaniem karnym. Warto pamiętać, że samo niezawinione, błędne dane (np. omyłka urzędnika) nie jest przestępstwem - karalne jest umyślne działanie.