Fałszywe oskarżenie a zniesławienie - jak się bronić i jakie kary grożą?

Fałszywe oskarżenie i zniesławienie bywają mylone, choć są to odrębne przestępstwa o różnych skutkach. Fałszywe oskarżenie polega na bezpodstawnym pomówieniu innej osoby przed organem ścigania lub sądem o popełnienie czynu zabronionego (art. 234 Kodeksu karnego). Zniesławienie (art. 212 KK) to pomówienie o postępowanie lub właściwości, które poniżają w opinii publicznej lub narażają na utratę zaufania - niezależnie od kontekstu karnego, często w mediach czy internecie. Osoba niesłusznie oskarżona ma w postępowaniu karnym szereg gwarancji, na czele z domniemaniem niewinności.

Prawa osoby niesłusznie oskarżonej

Fundamentem jest domniemanie niewinności (art. 5 Kodeksu postępowania karnego) - oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki wina nie zostanie udowodniona prawomocnym wyrokiem. Z tej zasady wynika, że ciężar dowodu spoczywa na oskarżycielu, a niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego (zasada in dubio pro reo). Oskarżonemu przysługuje prawo do obrony, w tym do korzystania z pomocy obrońcy, składania wyjaśnień, wnioskowania o przeprowadzenie dowodów i powoływania świadków. Organy ścigania mają obowiązek prowadzić postępowanie obiektywnie, uwzględniając okoliczności także na korzyść podejrzanego.

Konsekwencje składania fałszywych oskarżeń

Fałszywe oskarżenie to przestępstwo. Zgodnie z art. 234 KK, kto przed organem powołanym do ścigania lub orzekania fałszywie oskarża inną osobę o popełnienie czynu zabronionego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Pokrewnym czynem jest tworzenie fałszywych dowodów lub inne podstępne zabiegi kierujące ściganie na niewinnego (art. 235 KK). Niezależnie od odpowiedzialności karnej osoba pomówiona może dochodzić na drodze cywilnej ochrony dóbr osobistych - przeprosin i zadośćuczynienia (art. 23 i 24 oraz art. 448 Kodeksu cywilnego).

Jak się bronić i jakie kroki podjąć

Podstawą obrony jest dokumentacja i dowody: zachowanie wiadomości, korespondencji, nagrań, zgromadzenie zeznań świadków oraz - gdy to możliwe - wykazanie alibi. W sprawach o zniesławienie kluczowe jest ustalenie, czy wypowiedź była prawdziwa oraz w jakim kontekście padła, ponieważ prawdziwość zarzutu i działanie w obronie społecznie uzasadnionego interesu mogą wyłączać bezprawność (art. 213 KK). Zniesławienie jest ścigane z oskarżenia prywatnego, co oznacza, że pokrzywdzony sam wnosi prywatny akt oskarżenia. Osoba bezpodstawnie pomówiona przed organami może z kolei zawiadomić o możliwości popełnienia przestępstwa fałszywego oskarżenia. Ze względu na zawiłość proceduralną w obu sytuacjach warto skorzystać z pomocy prawnika.