Złagodzenie wykonania kary więzienia: odroczenie, przerwa i warunkowe zwolnienie

Prawomocny wyrok skazujący na karę pozbawienia wolności nie oznacza, że skazany jest pozbawiony jakichkolwiek możliwości złagodzenia sposobu odbywania kary. Kodeks karny i Kodeks karny wykonawczy przewidują kilka instytucji: odroczenie wykonania kary, przerwę w jej wykonaniu oraz warunkowe przedterminowe zwolnienie. Każda z nich ma odrębne przesłanki, inny sąd ją orzeka i inny krąg osób może złożyć wniosek. Warto je rozróżniać, bo w obiegowej mowie bywają mylone, a od trafnego zakwalifikowania sytuacji zależy, o co w ogóle można się ubiegać.

Odroczenie wykonania kary (art. 150-151 KKW)

Odroczenie dotyczy sytuacji, gdy skazany jeszcze nie rozpoczął odbywania kary. Sąd obligatoryjnie odracza wykonanie kary w razie choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej jej wykonanie - do czasu ustania przeszkody (art. 150 KKW). Odroczenie fakultatywne (art. 151 KKW) sąd może zastosować na okres do roku, jeżeli natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Wobec skazanej kobiety ciężarnej oraz osoby samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem odroczenie może objąć okres do 3 lat po urodzeniu dziecka. Wniosek składa skazany lub jego obrońca; sąd może też działać z urzędu.

Przerwa w wykonaniu kary (art. 153-156 KKW)

Przerwa dotyczy osoby już odbywającej karę. Sąd penitencjarny obligatoryjnie udziela przerwy w razie choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby, a fakultatywnie, jeżeli przemawiają za tym ważne względy rodzinne lub osobiste (art. 153 KKW). Co istotne, nowej przerwy nie można udzielić przed upływem roku od zakończenia poprzedniej i powrotu do zakładu karnego, chyba że chodzi o ciężką chorobę lub inny wypadek losowy. Wniosek może złożyć skazany lub jego obrońca. Po udzieleniu przerwy skazany przebywa na wolności, ale pozostaje osobą skazaną - jeżeli przyczyny przerwy ustaną lub skazany jej nadużyje, sąd może przerwę odwołać.

Warunkowe przedterminowe zwolnienie (art. 77-82 KK)

To odrębna instytucja - skazany jest zwalniany z odbycia reszty kary, jeżeli jego postawa, właściwości i zachowanie uzasadniają przekonanie, że będzie przestrzegał porządku prawnego. Co do zasady skazanego można zwolnić po odbyciu co najmniej połowy kary (art. 78 § 1 KK), a recydywistów odpowiednio po dwóch trzecich lub trzech czwartych. Czas pozostały do odbycia kary stanowi okres próby, który nie może być krótszy niż 2 lata ani dłuższy niż 5 lat. Naruszenie warunków próby lub popełnienie przestępstwa może skutkować odwołaniem zwolnienia. Szczególny tryb przewiduje art. 155 KKW: jeśli przerwa trwała co najmniej rok, a skazany odbył co najmniej 6 miesięcy kary nieprzekraczającej 3 lat, sąd penitencjarny może warunkowo zwolnić go z reszty kary.