Jaka jest kara za zniesławienie i znieważenie?

W polskim prawie nie istnieje odrębne przestępstwo zwane "oszczerstwem". To, co potocznie określa się tym słowem, prawo karne ujmuje jako zniesławienie (zwane też pomówieniem) uregulowane w art. 212 Kodeksu karnego oraz, w innej sytuacji, jako znieważenie z art. 216 KK. Warto od razu sprostować częsty błąd: w polskim prawie nie ma rozróżnienia na "zniesławienie ustne" i "oszczerstwo pisemne" znanego z systemów anglosaskich (slander vs libel). Dla bytu przestępstwa z art. 212 KK forma wypowiedzi nie ma znaczenia - liczy się to, że ktoś pomówił inną osobę o postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu czy działalności.

Zniesławienie (pomówienie) - art. 212 KK

Zniesławienie polega na pomówieniu osoby, grupy osób, instytucji, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć je w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania. Aby doszło do przestępstwa, pomawiająca treść musi dotrzeć do osoby innej niż pomówiony. Typ podstawowy (art. 212 § 1 KK) zagrożony jest grzywną albo karą ograniczenia wolności. Surowszą odpowiedzialność przewiduje art. 212 § 2 KK dla zniesławienia dokonanego za pomocą środków masowego komunikowania (prasa, telewizja, internet) - tu możliwa jest grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku. Po zmianach związanych z dekryminalizacją drobnych czynów kara pozbawienia wolności w sprawach o zniesławienie jest stosowana wyjątkowo. Sąd, skazując sprawcę, może też orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny.

Znieważenie - art. 216 KK i czym różni się od zniesławienia

Znieważenie (art. 216 KK) to inne przestępstwo niż zniesławienie. Polega na obraźliwym, poniżającym zachowaniu wobec drugiej osoby - na przykład wyzwiskach - i nie wymaga przypisywania konkretnych nieprawdziwych faktów. Chroni godność osobistą, a nie dobre imię w sensie informacyjnym. Znieważenie jest zagrożone grzywną albo karą ograniczenia wolności, a w wersji medialnej także pozbawieniem wolności do roku. Kluczowa różnica: zniesławienie zarzuca komuś konkretne postępowanie lub cechy mogące go zniesławić, natomiast znieważenie to sama obraza. Co istotne, prawda zarzutu może wyłączyć odpowiedzialność za zniesławienie (kontratyp z art. 213 KK), ale nie usprawiedliwia samej zniewagi.

Jak dochodzić swoich praw - oskarżenie prywatne i droga cywilna

Zarówno zniesławienie, jak i znieważenie są przestępstwami ściganymi z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że to pokrzywdzony, a nie prokurator, wnosi i popiera prywatny akt oskarżenia do sądu (z wyjątkiem sytuacji, gdy prokurator uzna, że wymaga tego interes społeczny). Niezależnie od drogi karnej osoba dotknięta naruszeniem dobrego imienia może wystąpić na drodze cywilnej z roszczeniami z tytułu naruszenia dóbr osobistych (art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego oraz art. 448 KC) - żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków (np. przeprosin czy sprostowania), a także zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty na cel społeczny. W postępowaniu cywilnym wysokość zadośćuczynienia nie jest ograniczona żadną sztywną ustawową kwotą - zależy od rozmiaru krzywdy i okoliczności sprawy. Warto zabezpieczyć dowody (zrzuty ekranu, wydruki, zeznania świadków), zanim treści zostaną usunięte.