Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu w Kodeksie karnym - przegląd

Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu uregulowane są w rozdziale XIX Kodeksu karnego (art. 148-162). Obejmują one różne typy czynów - od najcięższego, jakim jest zabójstwo, przez nieumyślne spowodowanie śmierci i uszczerbek na zdrowiu, aż po nieudzielenie pomocy człowiekowi w niebezpieczeństwie. Surowość kary zależy przede wszystkim od umyślności sprawcy oraz skutku, jaki czyn wywołał. Poniżej przedstawiamy uporządkowany przegląd najważniejszych przepisów.

Zabójstwo i jego kwalifikowane oraz uprzywilejowane typy

Podstawowy typ zabójstwa reguluje art. 148 § 1 KK - kto zabija człowieka, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 8 lat, karze 25 lat pozbawienia wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności. Surowsze typy kwalifikowane (art. 148 § 2 i 3) dotyczą m.in. zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem, w związku z wzięciem zakładnika, zgwałceniem czy rozbojem oraz zabójstwa wielu osób. Kodeks zna też typy uprzywilejowane: zabójstwo w afekcie - pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami (art. 148 § 4), dzieciobójstwo, czyli zabicie dziecka przez matkę w okresie porodu pod wpływem jego przebiegu (art. 149), oraz tzw. zabójstwo eutanatyczne - zabicie człowieka na jego żądanie i pod wpływem współczucia dla niego (art. 150).

Nieumyślne spowodowanie śmierci i uszczerbek na zdrowiu

Nieumyślne spowodowanie śmierci (art. 155 KK) zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Namowa lub pomoc w samobójstwie (art. 151) jest odrębnym przestępstwem. Uszczerbek na zdrowiu dzieli się na ciężki (art. 156 KK - m.in. pozbawienie wzroku, słuchu, ciężka choroba nieuleczalna, kalectwo) oraz średni i lekki (art. 157 KK). Karalne są również: bójka i pobicie, w których naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo (art. 158-159), oraz narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 160), które ma znaczenie m.in. w sprawach z zakresu błędów medycznych.

Obowiązek niesienia pomocy (art. 162 KK)

Art. 162 § 1 KK nakłada na każdego obowiązek udzielenia pomocy człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Nieudzielenie pomocy, jeżeli można jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na takie niebezpieczeństwo, jest zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3. Przepis nie nakazuje działania, gdy konieczne byłoby poddanie się zabiegowi lekarskiemu albo gdy pomoc jest już udzielana przez osobę bardziej do tego powołaną. Obowiązek ten ma szczególne znaczenie dla osób wykonujących zawody medyczne i ratownicze.