Nielegalne poszukiwanie zabytków - jakie kary grożą i jak się bronić?

Poszukiwanie zabytków - np. detektorem metalu - bez wymaganego pozwolenia jest w Polsce czynem zabronionym. Reguluje to ustawa z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Osoba, której postawiono taki zarzut, ma jednak pełne prawo do obrony i może kwestionować ustalenia organów. Poniżej wyjaśniamy, co mówią przepisy, jakie grożą kary i jak wygląda obrona.

Kiedy poszukiwanie zabytków jest legalne

Zgodnie z art. 36 ustawy o ochronie zabytków poszukiwanie ukrytych lub porzuconych zabytków, w tym przy użyciu wszelkiego rodzaju urządzeń elektronicznych i technicznych oraz sprzętu do nurkowania, wymaga pozwolenia właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków. Wniosek powinien wskazywać m.in. dane wnioskodawcy, miejsce i czas poszukiwań oraz zgodę właściciela lub posiadacza terenu. Co istotne, zabytki znalezione legalnie nie stają się automatycznie własnością znalazcy - zabytki archeologiczne stanowią własność Skarbu Państwa, a znalezisko trzeba zgłosić.

Odpowiedzialność karna za poszukiwania bez pozwolenia

Prowadzenie poszukiwań zabytków bez pozwolenia albo wbrew jego warunkom jest zagrożone karą - przepisy karne ustawy (m.in. art. 109c) były w ostatnich latach zaostrzane. Niezależnie od tego, kto niszczy lub uszkadza zabytek, podlega znacznie surowszej odpowiedzialności (art. 108 ustawy). Z uwagi na zmiany legislacyjne dokładny wymiar kary zależy od daty czynu i jego okoliczności - dlatego konkretną kwalifikację najlepiej ustalić z prawnikiem na podstawie aktualnego brzmienia ustawy.

Prawa osoby oskarżonej i linia obrony

W postępowaniu karnym ciężar dowodu spoczywa na oskarżeniu - to organy muszą wykazać, że doszło do nieuprawnionych poszukiwań. Obwiniony lub oskarżony korzysta z domniemania niewinności i prawa do obrony. Skuteczną linią obrony może być wykazanie posiadania ważnego pozwolenia konserwatorskiego, zgody właściciela terenu, braku zamiaru lub błędu co do charakteru terenu. Od niekorzystnego rozstrzygnięcia przysługują środki odwoławcze do sądu wyższej instancji.

Jak zgłosić znalezisko lub nielegalne wykopaliska

Osoba, która przypadkowo odkryje przedmiot mogący być zabytkiem archeologicznym, ma obowiązek zabezpieczyć go, wstrzymać prace i niezwłocznie zawiadomić wojewódzkiego konserwatora zabytków lub wójta (burmistrza, prezydenta miasta) - wynika to z art. 33 ustawy. Podejrzenie nielegalnych wykopalisk można zgłosić konserwatorowi wojewódzkiemu lub policji, najlepiej z dokumentacją (zdjęcia, lokalizacja).