Jakie masz prawa przy naruszeniu praw autorskich?
Prawo cywilne · 2 min czytania · Redakcja zaufanyprawnik.pl
Naruszenie praw autorskich polega na korzystaniu z cudzego utworu bez zgody uprawnionego i bez podstawy w przepisach o dozwolonym użytku. Twórcy przysługują dwie grupy uprawnień: autorskie prawa osobiste (chroniące więź twórcy z utworem, m.in. prawo do autorstwa) oraz autorskie prawa majątkowe (wyłączne prawo korzystania z utworu i rozporządzania nim). Podstawą jest ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (pr. aut.).
Ochrona praw majątkowych - art. 79 pr. aut.
Najważniejsze roszczenia majątkowe reguluje art. 79 pr. aut. Uprawniony może żądać: zaniechania naruszania, usunięcia skutków naruszenia, naprawienia wyrządzonej szkody (na zasadach ogólnych albo przez zapłatę sumy pieniężnej) oraz wydania uzyskanych korzyści. Uwaga na ważną zmianę: pierwotnie ustawa przewidywała ryczałt w wysokości dwukrotności, a przy winie trzykrotności stosownego wynagrodzenia. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 czerwca 2015 r. (SK 32/14) uznał trzykrotność za niezgodną z Konstytucją. Obecnie można domagać się dwukrotności stosownego wynagrodzenia, a twierdzenia o 'potrojeniu' opłaty są nieaktualne.
Ochrona praw osobistych - art. 78 pr. aut.
Autorskie prawa osobiste chroni art. 78 pr. aut. Twórca, którego prawa zostały zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, a w razie dokonanego naruszenia - usunięcia jego skutków, w szczególności złożenia publicznego oświadczenia o odpowiedniej treści i formie. Jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę lub zasądzić odpowiednią sumę na wskazany cel społeczny. Prawa osobiste są niezbywalne i nieograniczone w czasie.
Odpowiedzialność karna - plagiat i piractwo
Ustawa przewiduje też odpowiedzialność karną. Przywłaszczenie autorstwa albo wprowadzenie w błąd co do autorstwa (plagiat) jest zagrożone grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do lat 3 (art. 115 pr. aut.). Bezprawne rozpowszechnianie cudzego utworu podlega karze z art. 116 pr. aut., a paserstwo praw autorskich (nabywanie lub pomoc w zbyciu nielegalnych nośników) - z art. 118 pr. aut., w typie kwalifikowanym nawet do 5 lat pozbawienia wolności.
Dozwolony użytek i jak dokumentować autorstwo
Polskie prawo nie zna amerykańskiej doktryny 'fair use'. Zamiast tego ustawa wymienia konkretne przypadki dozwolonego użytku (m.in. prawo cytatu z art. 29 pr. aut. oraz użytek osobisty z art. 23), które są ściśle określone i nie obejmują dowolnego komercyjnego wykorzystania. W razie sporu kluczowe jest udowodnienie autorstwa i daty powstania utworu: warto przechowywać wersje robocze, korespondencję, a w razie potrzeby skorzystać z depozytu notarialnego lub usług potwierdzających datę. Ochrona prawnoautorska powstaje z chwilą ustalenia utworu i nie wymaga rejestracji.
Najczęstsze pytania
Czego może żądać twórca przy naruszeniu praw majątkowych?
Na podstawie art. 79 pr. aut. może żądać zaniechania naruszania, usunięcia jego skutków, naprawienia szkody oraz wydania uzyskanych korzyści. Zamiast odszkodowania na zasadach ogólnych może żądać dwukrotności stosownego wynagrodzenia.
Czy nadal można żądać trzykrotności wynagrodzenia?
Nie. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 23 czerwca 2015 r. (SK 32/14) uznał trzykrotność stosownego wynagrodzenia za niezgodną z Konstytucją. Obecnie ryczałt wynosi dwukrotność.
Czy w Polsce obowiązuje fair use?
Nie. Polskie prawo zamiast ogólnej doktryny fair use przewiduje zamknięty katalog przypadków dozwolonego użytku, m.in. prawo cytatu (art. 29) i użytek osobisty (art. 23 pr. aut.).
Jak długo trwa ochrona praw autorskich?
Autorskie prawa majątkowe wygasają zasadniczo po upływie 70 lat od śmierci twórcy. Autorskie prawa osobiste są nieograniczone w czasie i niezbywalne.
Powiązane poradniki
Podstawa prawna i źródła
Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się ze zweryfikowanym prawnikiem.
Masz podobną sprawę?
Opisz ją — dobierzemy zweryfikowanego prawnika.
Zgłoś sprawę