Jakie masz prawa przy naruszeniu praw autorskich?

Naruszenie praw autorskich polega na korzystaniu z cudzego utworu bez zgody uprawnionego i bez podstawy w przepisach o dozwolonym użytku. Twórcy przysługują dwie grupy uprawnień: autorskie prawa osobiste (chroniące więź twórcy z utworem, m.in. prawo do autorstwa) oraz autorskie prawa majątkowe (wyłączne prawo korzystania z utworu i rozporządzania nim). Podstawą jest ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (pr. aut.).

Ochrona praw majątkowych - art. 79 pr. aut.

Najważniejsze roszczenia majątkowe reguluje art. 79 pr. aut. Uprawniony może żądać: zaniechania naruszania, usunięcia skutków naruszenia, naprawienia wyrządzonej szkody (na zasadach ogólnych albo przez zapłatę sumy pieniężnej) oraz wydania uzyskanych korzyści. Uwaga na ważną zmianę: pierwotnie ustawa przewidywała ryczałt w wysokości dwukrotności, a przy winie trzykrotności stosownego wynagrodzenia. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 czerwca 2015 r. (SK 32/14) uznał trzykrotność za niezgodną z Konstytucją. Obecnie można domagać się dwukrotności stosownego wynagrodzenia, a twierdzenia o 'potrojeniu' opłaty są nieaktualne.

Ochrona praw osobistych - art. 78 pr. aut.

Autorskie prawa osobiste chroni art. 78 pr. aut. Twórca, którego prawa zostały zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, a w razie dokonanego naruszenia - usunięcia jego skutków, w szczególności złożenia publicznego oświadczenia o odpowiedniej treści i formie. Jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę lub zasądzić odpowiednią sumę na wskazany cel społeczny. Prawa osobiste są niezbywalne i nieograniczone w czasie.

Odpowiedzialność karna - plagiat i piractwo

Ustawa przewiduje też odpowiedzialność karną. Przywłaszczenie autorstwa albo wprowadzenie w błąd co do autorstwa (plagiat) jest zagrożone grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do lat 3 (art. 115 pr. aut.). Bezprawne rozpowszechnianie cudzego utworu podlega karze z art. 116 pr. aut., a paserstwo praw autorskich (nabywanie lub pomoc w zbyciu nielegalnych nośników) - z art. 118 pr. aut., w typie kwalifikowanym nawet do 5 lat pozbawienia wolności.

Dozwolony użytek i jak dokumentować autorstwo

Polskie prawo nie zna amerykańskiej doktryny 'fair use'. Zamiast tego ustawa wymienia konkretne przypadki dozwolonego użytku (m.in. prawo cytatu z art. 29 pr. aut. oraz użytek osobisty z art. 23), które są ściśle określone i nie obejmują dowolnego komercyjnego wykorzystania. W razie sporu kluczowe jest udowodnienie autorstwa i daty powstania utworu: warto przechowywać wersje robocze, korespondencję, a w razie potrzeby skorzystać z depozytu notarialnego lub usług potwierdzających datę. Ochrona prawnoautorska powstaje z chwilą ustalenia utworu i nie wymaga rejestracji.