Nielegalne polowanie i handel gatunkami chronionymi - jak działa obrońca?

Sprawy dotyczące nielegalnego polowania oraz handlu gatunkami chronionymi opierają się w Polsce na kilku odrębnych aktach prawnych. Kłusownictwo na zwierzęta łowne reguluje Prawo łowieckie, ochronę gatunkową roślin i zwierząt - ustawa o ochronie przyrody, a międzynarodowy obrót okazami gatunków zagrożonych - Konwencja waszyngtońska (CITES) wdrożona w UE rozporządzeniem Rady (WE) nr 338/97. Obrońca musi ustalić, na podstawie którego z tych reżimów postawiono zarzut, ponieważ od tego zależą znamiona czynu i grożąca sankcja.

Kłusownictwo a ochrona gatunkowa

Kłusownictwo, czyli między innymi wejście w posiadanie zwierzyny łownej z naruszeniem przepisów, jest przestępstwem z art. 53 Prawa łowieckiego, zagrożonym karą pozbawienia wolności do lat 5. Co innego naruszenie zakazów ochrony gatunkowej - tu ustawa o ochronie przyrody przewiduje zarówno odpowiedzialność wykroczeniową (np. art. 127 i art. 131, zagrożone karą aresztu albo grzywny), jak i, dla poważniejszych czynów polegających na nieuprawnionym pozyskiwaniu, niszczeniu lub posiadaniu okazów gatunków chronionych, odpowiedzialność karną (art. 127a). Za czyn umyślny grozi tu kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, a przy działaniu nieumyślnym sankcja jest łagodniejsza - grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 2.

Handel okazami CITES

Nielegalny przewóz przez granicę Unii Europejskiej oraz handel okazami gatunków objętych ochroną (kość słoniowa, skóry, żywe zwierzęta egzotyczne, niektóre rośliny) są karalne na podstawie ustawy o ochronie przyrody - przewożenie reguluje art. 128, a obrót (kupno, sprzedaż, oferowanie, przetrzymywanie w celu sprzedaży) art. 128a, oba w związku z rozporządzeniem Rady (WE) nr 338/97. Za czyn umyślny grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, a przy nieumyślności (art. 128a ust. 2) - grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 2. W razie skazania sąd może ponadto orzec przepadek okazów oraz przedmiotów służących do popełnienia czynu - przepadek na podstawie art. 129 ustawy o ochronie przyrody jest fakultatywny i może objąć także rzeczy niebędące własnością sprawcy. Dla nabywcy istotne jest, że odpowiedzialność może powstać również przy działaniu nieumyślnym, jeśli przy zachowaniu należytej staranności można było rozpoznać nielegalne pochodzenie okazu.

Na czym polega obrona

Obrońca analizuje przede wszystkim status prawny okazu lub zwierzęcia (czy rzeczywiście jest objęte ochroną gatunkową lub załącznikami CITES), legalność jego pochodzenia oraz dokumentację (zezwolenia, świadectwa CITES, pochodzenie z hodowli). Bada też zamiar i świadomość klienta - przy czynach nieumyślnych sankcja jest istotnie niższa. Kwestionuje sposób zabezpieczenia i identyfikacji okazów oraz opinie biegłych z zakresu przyrody. Argumentuje również w kwestii fakultatywnych środków, takich jak przepadek z art. 129 ustawy o ochronie przyrody, którego sąd nie musi orzec. W wielu sprawach kluczowe jest wykazanie legalnego źródła okazu lub braku zamiaru naruszenia przepisów.