Jak chronić swoje zdjęcia i grafiki przed nieautoryzowanym użyciem?

Fotografia i grafika są w Polsce utworami chronionymi prawem autorskim. Ochrona powstaje automatycznie z chwilą ustalenia utworu - nie trzeba go nigdzie rejestrować ani opatrywać symbolem (c), aby był chroniony. Podstawą jest ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Poniżej wyjaśniamy, jakie prawa przysługują twórcy, jak zabezpieczyć dowody na wypadek sporu oraz czego można żądać, gdy ktoś wykorzysta zdjęcie bez zgody. Uwaga: opisywane wcześniej w internecie 'rejestracje w urzędzie praw autorskich' i widełki odszkodowań w dolarach (np. 750-150 000 USD) dotyczą prawa USA i nie obowiązują w Polsce.

Jakie prawa przysługują autorowi zdjęcia

Twórcy przysługują autorskie prawa osobiste (m.in. prawo do autorstwa i do oznaczenia utworu nazwiskiem lub pseudonimem - art. 16 ustawy) oraz autorskie prawa majątkowe, czyli wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia (art. 17). Autorskie prawa majątkowe co do zasady trwają przez cały czas życia twórcy i 70 lat po jego śmierci. Korzystanie z cudzego zdjęcia bez zgody i poza granicami dozwolonego użytku jest naruszeniem tych praw.

Jak zabezpieczyć dowody naruszenia

Skuteczne dochodzenie roszczeń zaczyna się od dobrego udokumentowania naruszenia. Warto: zachować pliki źródłowe wraz z metadanymi i datami utworzenia, wykonać zrzuty ekranu strony naruszyciela z widocznym adresem URL i datą, a w razie potrzeby utrwalić stan strony w sposób trwały (np. przez notariusza lub usługę archiwizującą). Pomocne bywają narzędzia wyszukiwania obrazem (np. Grafika Google, TinEye), które pozwalają znaleźć kopie zdjęcia w sieci. Oznaczanie utworów znakiem wodnym i informacją o autorze utrudnia nieuprawnione użycie - usuwanie lub zmiana takich informacji o zarządzaniu prawami jest dodatkowo zakazana przez ustawę.

Czego można żądać przy naruszeniu

Przy naruszeniu autorskich praw majątkowych uprawniony może na podstawie art. 79 ustawy żądać m.in.: zaniechania naruszania, usunięcia jego skutków oraz naprawienia wyrządzonej szkody - na zasadach ogólnych albo poprzez zapłatę sumy odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, które byłoby należne za udzielenie zgody na korzystanie z utworu. Można też żądać wydania uzyskanych korzyści. W przypadku naruszenia autorskich praw osobistych (art. 78) twórca może domagać się m.in. zaniechania, usunięcia skutków oraz zadośćuczynienia pieniężnego. W praktyce spór często udaje się zakończyć polubownie - od wezwania do zaprzestania naruszeń po ugodę - zanim trafi do sądu.