Odpowiedzialność członków zarządu spółek kapitałowych - jak się bronić?

Członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może osobiście odpowiadać za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja prowadzona wobec niej okaże się bezskuteczna. To jedna z najczęstszych sytuacji, w której wierzyciel kieruje roszczenie wprost do osoby zarządzającej. Linia obrony opiera się na wykazaniu jednej z ustawowych przesłanek zwalniających - terminowego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, braku winy w jego niezłożeniu albo braku szkody po stronie wierzyciela. Poniżej wyjaśniamy, na czym ta odpowiedzialność polega i jak buduje się obronę.

Podstawa odpowiedzialności - art. 299 KSH

Zgodnie z art. 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych, jeżeli egzekucja przeciwko spółce z o.o. okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Wierzyciel musi najpierw dysponować tytułem wykonawczym przeciwko spółce i wykazać bezskuteczność egzekucji - dopiero wtedy może pozwać członka zarządu. Odpowiedzialność obejmuje zobowiązania istniejące w czasie pełnienia funkcji. To odpowiedzialność odszkodowawcza o charakterze sankcyjnym, a nie zwykłe przejęcie długu spółki.

Przesłanki uwalniające od odpowiedzialności

Art. 299 § 2 KSH wskazuje, że członek zarządu uwolni się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że: we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego (albo zatwierdzeniu układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu); albo że niezgłoszenie nastąpiło bez jego winy; albo że pomimo niezgłoszenia wniosku wierzyciel nie poniósł szkody. Ciężar dowodu tych okoliczności spoczywa na pozwanym członku zarządu. W praktyce kluczowe jest, kiedy powstał stan niewypłacalności i czy wniosek złożono w ustawowym terminie.

Właściwy czas na wniosek o upadłość

O terminowości decydują przepisy Prawa upadłościowego. Niewypłacalność zachodzi, gdy dłużnik utracił zdolność do regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych - domniemywa się ją, gdy opóźnienie przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1-1a). Dla osób prawnych dodatkowo zachodzi, gdy zobowiązania przekraczają wartość majątku przez okres dłuższy niż 24 miesiące (art. 11 ust. 2). Wniosek o ogłoszenie upadłości należy złożyć w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego). Dochowanie tego terminu jest najsilniejszym argumentem obrony.