Jak obrońca kwestionuje opinię biegłego i bada przekupstwo biegłego?

Biegły sądowy ma pomóc sądowi w ocenie okoliczności wymagających wiadomości specjalnych – z medycyny, kryminalistyki, finansów czy techniki. Jego opinia bywa jednak rozstrzygająca, dlatego musi być rzetelna, jasna i bezstronna. Gdy pojawiają się wątpliwości co do obiektywizmu biegłego, a w skrajnych przypadkach podejrzenie korzyści majątkowej, obrońca ma konkretne instrumenty procesowe, by opinię podważyć. Poniżej wyjaśniamy, jak to działa w polskim procesie karnym i jaka odpowiedzialność grozi biegłemu, który składa fałszywą opinię lub przyjmuje łapówkę.

Kiedy można zakwestionować opinię biegłego

Podstawą jest art. 201 Kodeksu postępowania karnego: jeżeli opinia jest niepełna lub niejasna albo gdy zachodzi sprzeczność w samej opinii lub między różnymi opiniami, sąd może wezwać biegłego do uzupełnienia lub wyjaśnienia, a w razie potrzeby powołać innych biegłych. Obrońca buduje wniosek o uzupełnienie lub nową opinię, wskazując konkretne braki: pominięcie istotnych okoliczności, nielogiczne wnioski, oparcie się na niepełnym materiale, błąd metodologiczny czy wewnętrzną sprzeczność. Kwestionować można też kwalifikacje biegłego oraz jego bezstronność – jeśli istnieją powody do wyłączenia analogiczne do wyłączenia świadka lub sędziego (art. 196 KPK), opinia takiej osoby nie może stanowić dowodu. Sama "niewygodna" treść opinii nie wystarcza; trzeba wykazać jej rzeczywistą wadliwość.

Bezstronność biegłego i konflikt interesów

Biegły ma obowiązek zachować obiektywizm. Jeżeli pozostaje w bliskiej relacji ze stroną, ma w sprawie interes majątkowy albo wcześniej zajmował się nią w innej roli, jego niezależność jest podważona. Obrona może dążyć do ustalenia takich powiązań i na tej podstawie wnosić o wyłączenie biegłego oraz powołanie innego. W procesie cywilnym analogiczne mechanizmy przewiduje art. 281 i nast. Kodeksu postępowania cywilnego. Warto pamiętać, że biegłego nie wyłącza się z powodu samego faktu opiniowania w podobnych sprawach – potrzebna jest okoliczność realnie podważająca jego bezstronność w danej sprawie.

Odpowiedzialność biegłego: fałszywa opinia i łapówka

Biegły, który przedstawia fałszywą opinię mającą służyć za dowód w postępowaniu, popełnia przestępstwo z art. 233 § 4 Kodeksu karnego, zagrożone karą pozbawienia wolności od roku do lat 10. Jeżeli działa nieumyślnie, narażając na istotną szkodę interes publiczny, odpowiada łagodniej (art. 233 § 4a KK). Z kolei przyjęcie przez biegłego korzyści majątkowej lub osobistej w związku z pełnioną funkcją może wyczerpywać znamiona sprzedajności (łapownictwa biernego) – w odniesieniu do osoby pełniącej funkcję publiczną odpowiada za to art. 228 KK, a osoba dająca łapówkę – art. 229 KK (łapownictwo czynne). Skazanie biegłego za takie czyny podważa wartość dowodową jego opinii i może stanowić podstawę wznowienia postępowania, w którym opinia ta została wykorzystana.