Jak wybrać prawnika dla ofiary przemocy domowej?

Osoba doświadczająca przemocy domowej staje przed dwiema sprawami naraz: prawną i czysto ludzką. Dobry pełnomocnik musi rozumieć obie. Z jednej strony prowadzi postępowanie karne o znęcanie się i występuje o środki ochronne, z drugiej potrafi rozmawiać z osobą po traumie tak, by nie pogłębiać jej cierpienia. Poniżej tłumaczymy, czego realnie szukać przy wyborze prawnika i na jakich przepisach polskiego prawa opiera się ochrona pokrzywdzonych.

Podstawa karna: znęcanie się i przepisy ochronne

Trzonem spraw o przemoc domową jest art. 207 Kodeksu karnego, który penalizuje znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą albo pozostającą w stosunku zależności. Typ podstawowy zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, a typy kwalifikowane (np. ze szczególnym okrucieństwem albo gdy następstwem jest targnięcie się pokrzywdzonego na życie) przewidują kary surowsze. Obok znęcania w grę mogą wchodzić groźby karalne (art. 190 KK), uporczywe nękanie (art. 190a KK) czy uszkodzenie ciała (art. 156-157 KK). Prawnik powinien umieć trafnie zakwalifikować zachowanie sprawcy, bo od tego zależy dalszy bieg sprawy.

Środki ochrony po reformie z 2023 roku

Ramy ochrony określa obecnie ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej (do 22 czerwca 2023 r. nosiła nazwę ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie). Nowelizacja z 9 marca 2023 r. istotnie rozszerzyła narzędzia. Od 15 sierpnia 2023 r. Policja i Żandarmeria Wojskowa mogą nie tylko wydać nakaz natychmiastowego opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania się do niego, ale także zakaz zbliżania się do osoby pokrzywdzonej, zakaz kontaktowania się oraz zakaz wstępu do określonych miejsc (np. szkoły czy pracy). Sąd może te środki przedłużyć. Niezależnie od tego osoba zagrożona może wystąpić do sądu cywilnego o nakaz opuszczenia lokalu na podstawie przepisów tej ustawy.

Czego naprawdę oczekiwać od pełnomocnika

W praktyce liczy się doświadczenie w prowadzeniu spraw o znęcanie i znajomość procedury wydawania nakazów, a nie ogólne deklaracje. Dobry prawnik wyjaśni Ci prawa pokrzywdzonego w postępowaniu karnym, pomoże złożyć zawiadomienie o przestępstwie i zgromadzić dowody (dokumentacja medyczna, zeznania świadków, korespondencja, notatki z interwencji), a w razie potrzeby skieruje do procedury Niebieskiej Karty i organizacji wsparcia. Masz prawo zmienić pełnomocnika, jeśli współpraca nie układa się prawidłowo.

Koszty pomocy i nieodpłatne wsparcie

Nie każda osoba pokrzywdzona musi płacić za pełnomocnika z własnej kieszeni. W Polsce działa system nieodpłatnej pomocy prawnej (na podstawie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej), z którego można skorzystać po spełnieniu warunków. Sąd może też ustanowić pełnomocnika z urzędu dla osoby, której nie stać na opłacenie pomocy. Bezpłatne wsparcie prawne i psychologiczne oferują również Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia" oraz lokalne ośrodki interwencji kryzysowej.