Prawnik od cyberprzestępczości i oszustw internetowych: kiedy jest potrzebny?

Sprawy o przestępczość komputerową i oszustwa internetowe łączą prawo karne z technologią, dlatego trudno prowadzić je samodzielnie, zarówno gdy ktoś jest podejrzanym, jak i gdy padł ofiarą. W polskim Kodeksie karnym cyberprzestępstwa są opisane w kilku przepisach: od nielegalnego uzyskania dostępu do informacji (art. 267 KK), przez oszustwo komputerowe (art. 287 KK), po klasyczne oszustwo popełnione w sieci (art. 286 KK). Prawnik pomaga zrozumieć kwalifikację czynu, zabezpieczyć dowody cyfrowe i poprowadzić sprawę przez postępowanie.

Najważniejsze przepisy o cyberprzestępczości

Art. 267 KK karze m.in. bezprawne uzyskanie dostępu do informacji nieprzeznaczonej dla sprawcy, w tym przełamanie zabezpieczeń (hacking), oraz nielegalny podsłuch. Art. 268 i 268a KK dotyczą niszczenia, uszkadzania lub utrudniania dostępu do danych. Art. 269a KK obejmuje zakłócanie pracy systemu komputerowego, a art. 269b KK - wytwarzanie i udostępnianie narzędzi do popełniania tych przestępstw. Oszustwo komputerowe (art. 287 KK) polega na wpływaniu na automatyczne przetwarzanie danych w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Najczęstsze oszustwa internetowe (fałszywe sklepy, wyłudzenia metodą na BLIK czy phishing prowadzący do kradzieży środków) kwalifikuje się zwykle jako oszustwo z art. 286 KK.

Po co podejrzanemu prawnik

Obrona w sprawach cyfrowych wymaga znajomości zarówno prawa, jak i sposobu zabezpieczania dowodów elektronicznych. Adwokat lub radca prawny analizuje, czy organy ścigania prawidłowo zabezpieczyły nośniki i logi, czy istnieje rzeczywisty związek konta lub adresu IP z konkretną osobą, oraz czy zachowano gwarancje procesowe. Często kluczowe jest podważenie założenia, że osoba przypisana do urządzenia była faktycznym sprawcą. Prawnik doradza też, czego nie robić: nie kasować danych mogących stanowić dowód i nie komentować sprawy publicznie.

Co zrobić, gdy padłeś ofiarą oszustwa internetowego

Ofiara powinna jak najszybciej zgłosić sprawę na policję lub do prokuratury, składając zawiadomienie o podejrzeniu przestępstwa. Warto zabezpieczyć dowody: zrzuty ekranu, korespondencję, numery rachunków, potwierdzenia przelewów. W razie nieautoryzowanej transakcji płatniczej należy niezwłocznie powiadomić bank; zgodnie z ustawą o usługach płatniczych w wielu przypadkach to dostawca usług płatniczych ma obowiązek zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji, jeśli klient nie dopuścił się rażącego niedbalstwa. Niezależnie od postępowania karnego można dochodzić roszczeń cywilnych od sprawcy. Jeśli przy okazji doszło do naruszenia danych osobowych, zastosowanie mają też przepisy RODO.