Zatrzymanie przez policję – jakie masz prawa i czego oczekiwać od adwokata?

Zatrzymanie to krótkotrwałe pozbawienie wolności stosowane przez organy ścigania. Wiedza o przysługujących prawach jest kluczowa, bo to pierwsze godziny po zatrzymaniu często ważą na dalszym przebiegu sprawy. Poniżej wyjaśniamy zasady zatrzymania, prawa zatrzymanego oraz rolę adwokata.

Czas trwania zatrzymania

Zgodnie z Konstytucją RP (art. 41) i Kodeksem postępowania karnego, zatrzymanego należy zwolnić, jeżeli w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania nie zostanie przekazany do sądu z wnioskiem o tymczasowe aresztowanie. Jeżeli taki wniosek wpłynie, sąd musi rozpatrzyć go i doręczyć postanowienie w sprawie aresztowania w ciągu kolejnych 24 godzin – łącznie zatrzymanie może więc trwać maksymalnie do 72 godzin. Po upływie tych terminów, jeśli ustały przesłanki, zatrzymanego należy niezwłocznie zwolnić.

Prawa zatrzymanego

Zatrzymanemu przysługuje przede wszystkim prawo do niezwłocznej informacji o przyczynach zatrzymania i o jego prawach (art. 244 KPK), prawo do milczenia i odmowy składania wyjaśnień, prawo do kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym oraz do bezpośredniej z nim rozmowy. Zatrzymany może też żądać powiadomienia osoby najbliższej o zatrzymaniu. Korzystanie z prawa do milczenia chroni przed nieświadomym obciążeniem samego siebie.

Rola adwokata i zażalenie na zatrzymanie

Adwokat informuje zatrzymanego o jego prawach, może uczestniczyć w czynnościach, dokumentuje ewentualne naruszenia i reprezentuje klienta na posiedzeniu aresztowym. Na samo zatrzymanie przysługuje zażalenie do sądu rejonowego, które należy wnieść w terminie 7 dni od zatrzymania (art. 246 KPK). Sąd bada zasadność, legalność i prawidłowość zatrzymania; stwierdzenie bezprawności otwiera drogę do dochodzenia odszkodowania.

Odszkodowanie za niesłuszne zatrzymanie

Za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie lub tymczasowe aresztowanie przysługuje odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za krzywdę od Skarbu Państwa (art. 552 i nast. KPK). Roszczenie dochodzi się przed sądem okręgowym, a wniosek przedawnia się z upływem roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie (art. 555 KPK). Wartość roszczenia zależy od indywidualnych okoliczności – m.in. utraconych zarobków, kosztów i rozmiaru krzywdy.