
Jakie wsparcie przysługuje ofiarom przestępstw seksualnych w Polsce?
Prawo karne · 2 min czytania · Redakcja zaufanyprawnik.pl
Osoba pokrzywdzona przestępstwem na tle seksualnym ma w Polsce prawo do bezpłatnej pomocy psychologicznej, prawnej i materialnej, a procedura karna przewiduje szereg gwarancji chroniących ją przed wtórną wiktymizacją. Wsparcie obejmuje trzy główne obszary: pomoc terapeutyczną, pomoc prawną w toku postępowania oraz całodobowe interwencyjne linie i organizacje pozarządowe. Warto wiedzieć, że z większości tych form pomocy można korzystać niezależnie od tego, czy sprawa została zgłoszona organom ścigania.
Pomoc psychologiczna i terapeutyczna
Doświadczenie przemocy seksualnej często wiąże się z długotrwałymi skutkami emocjonalnymi: lękiem, objawami depresji, poczuciem winy czy wstydu. Bezpłatne wsparcie psychologiczne dla osób pokrzywdzonych finansowane jest w dużej mierze z Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej (tzw. Fundusz Sprawiedliwości), działającego na podstawie art. 43 Kodeksu karnego wykonawczego. Środki te trafiają do organizacji pozarządowych i ośrodków pomocy, które oferują konsultacje psychologiczne, terapię indywidualną oraz grupy wsparcia. Listę podmiotów udzielających pomocy prowadzi Ministerstwo Sprawiedliwości. Dostęp do tej pomocy nie jest uzależniony od złożenia zawiadomienia o przestępstwie.
Pomoc prawna i prawa pokrzywdzonego w procesie karnym
Pokrzywdzony jest stroną postępowania przygotowawczego i ma w nim szerokie uprawnienia. Może składać wnioski dowodowe, zaskarżać decyzje prokuratora oraz korzystać z pomocy pełnomocnika. W postępowaniu sądowym pokrzywdzony może działać jako oskarżyciel posiłkowy obok prokuratora (art. 53-54 Kodeksu postępowania karnego). Tzw. oskarżenie subsydiarne, czyli samodzielne wniesienie aktu oskarżenia przez pokrzywdzonego, jest natomiast wyjątkiem dopuszczalnym dopiero po ponownym umorzeniu lub odmowie wszczęcia postępowania przez prokuratora (art. 55 KPK) - nie jest to swobodna decyzja przed procesem. Bezpłatną pomoc prawną można uzyskać w punktach nieodpłatnej pomocy prawnej oraz w organizacjach finansowanych z Funduszu Sprawiedliwości.
Ochrona przed wtórną wiktymizacją i osoba wspierająca
Procedura karna zawiera mechanizmy ograniczające stres związany z udziałem w postępowaniu. Zgodnie z art. 299a KPK podczas czynności z udziałem pokrzywdzonego w postępowaniu przygotowawczym może być obecna osoba przez niego wskazana, o ile nie uniemożliwia to przeprowadzenia czynności. W sprawach o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej przesłuchanie pokrzywdzonego prowadzi się w odpowiednio przystosowanych warunkach, zwykle tylko raz, a często z udziałem psychologa (art. 185c KPK). To rozwiązania wdrażające unijną dyrektywę 2012/29/UE o prawach ofiar przestępstw.
Najczęstsze pytania
Co zrobić bezpośrednio po przestępstwie seksualnym?
Jeśli to możliwe, należy zadbać o bezpieczeństwo i nie zacierać śladów - powstrzymać się od mycia i zmiany ubrania, ponieważ mogą one stanowić materiał dowodowy. Warto jak najszybciej skorzystać z pomocy medycznej (badanie i zabezpieczenie dowodów, profilaktyka) oraz poprosić o wsparcie zaufaną osobę. Zgłoszenie przestępstwa organom ścigania jest prawem, a nie warunkiem uzyskania pomocy.
Czy mogę uzyskać pomoc, jeśli nie zgłosiłem przestępstwa?
Tak. Pomoc psychologiczna, prawna i materialna z Funduszu Sprawiedliwości oraz wsparcie organizacji pozarządowych nie jest uzależnione od złożenia zawiadomienia. Można też korzystać z anonimowych telefonów zaufania i poufnych konsultacji.
Czy podczas przesłuchania może mi towarzyszyć inna osoba?
Tak. Art. 299a KPK pozwala, by podczas czynności w postępowaniu przygotowawczym była obecna osoba wskazana przez pokrzywdzonego, jeżeli nie utrudnia to istotnie czynności. W sprawach o przestępstwa seksualne przesłuchanie odbywa się dodatkowo w przyjaznych warunkach.
Czy rodzina ofiary może liczyć na wsparcie?
Tak. Najbliżsi pokrzywdzonego również mogą korzystać z pomocy psychologicznej i poradnictwa oferowanego przez ośrodki finansowane z Funduszu Sprawiedliwości oraz organizacje pozarządowe.
Powiązane poradniki
- Przestępstwa przeciwko zdrowiu w Polsce - rodzaje, kary i jak się chronić
- Czym różni się przestępstwo od wykroczenia? Definicje, kary i tryb postępowania
- Przestępstwo umyślne a nieumyślne - czym jest zamiar w prawie karnym?
- Prawnik od prawa karnego wykonawczego - czym się zajmuje i kiedy pomaga skazanemu?
Podstawa prawna i źródła
Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się ze zweryfikowanym prawnikiem.
Masz podobną sprawę?
Opisz ją — dobierzemy zweryfikowanego prawnika.
Zgłoś sprawę