Przestępstwa przeciwko wolności – jakie są i co za nie grozi?

Wolność osobista jest chroniona przez Konstytucję i przez Kodeks karny, który w rozdziale XXIII grupuje przestępstwa przeciwko wolności. Do najpoważniejszych należą pozbawienie wolności (art. 189 KK), handel ludźmi (art. 189a KK), groźba karalna (art. 190 KK) oraz uporczywe nękanie, czyli stalking (art. 190a KK). Każde z nich godzi w autonomię i poczucie bezpieczeństwa ofiary, a często pozostawia trwałe skutki psychiczne.

Pozbawienie wolności i handel ludźmi

Bezprawne pozbawienie człowieka wolności (art. 189 KK) podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jeżeli pozbawienie trwało dłużej niż 7 dni lub łączyło się ze szczególnym udręczeniem, kara jest surowsza. Handel ludźmi (art. 189a KK) to zbrodnia zagrożona karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 3 lata. Definicję handlu ludźmi zawiera art. 115 § 22 KK – obejmuje m.in. werbowanie, transport czy przetrzymywanie osoby z zastosowaniem przemocy, groźby lub wykorzystania bezradności w celu jej wyzysku, w tym do pracy przymusowej lub wykorzystania seksualnego.

Groźba karalna i stalking

Groźba karalna (art. 190 KK) polega na grożeniu innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona; grozi za nią kara do 3 lat pozbawienia wolności. Uporczywe nękanie, czyli stalking (art. 190a § 1 KK), to wzbudzające uzasadnione poczucie zagrożenia lub istotne naruszenie prywatności uporczywe nękanie; po nowelizacji jest zagrożone karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Tym samym przepisem objęto również podszywanie się pod inną osobę z wykorzystaniem jej danych (kradzież tożsamości).

Tryb ścigania i ochrona ofiar

Część tych czynów ściga się z urzędu, ale groźba karalna (art. 190 KK) oraz podstawowy typ stalkingu są ścigane na wniosek pokrzywdzonego – złożenie zawiadomienia jest więc kluczowe. Ofiary mogą korzystać z instrumentów ochronnych, takich jak zakaz zbliżania się czy nakaz opuszczenia lokalu, a w postępowaniu przysługują im prawa pokrzywdzonego, w tym możliwość ustanowienia pełnomocnika. W sprawach o handel ludźmi działa również państwowy system wsparcia ofiar.