Błąd medyczny a prawa pacjenta - odpowiedzialność i ochrona

Błąd medyczny - czyli postępowanie niezgodne z aktualną wiedzą medyczną, prowadzące do szkody pacjenta - może rodzić odpowiedzialność cywilną (odszkodowanie i zadośćuczynienie), karną oraz zawodową lekarza. Jednocześnie polskie prawo coraz mocniej akcentuje prawa pacjenta i przejrzystość systemu ochrony zdrowia. Warto rozumieć, gdzie przebiega granica między niepowodzeniem leczenia a zawinionym błędem oraz jakie drogi dochodzenia roszczeń ma pacjent.

Prawa pacjenta i ich podstawa

Prawa pacjenta reguluje ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Gwarantuje ona m.in. prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej, prawo do informacji, prawo do wyrażenia świadomej zgody na leczenie oraz prawo do dokumentacji medycznej. Nad ich przestrzeganiem czuwa Rzecznik Praw Pacjenta, który może prowadzić postępowania w sprawach naruszeń zbiorowych i indywidualnych praw pacjentów.

Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych

Od 2023 r. nowelizacja ustawy o prawach pacjenta wprowadziła pozasądowy system rekompensaty za tzw. zdarzenia medyczne - Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych, obsługiwany przez Rzecznika Praw Pacjenta. Pozwala on uzyskać świadczenie pieniężne bez konieczności wykazywania winy konkretnej osoby i bez długotrwałego procesu sądowego, w przypadku uszczerbku powstałego w trakcie udzielania świadczeń w szpitalu. Skorzystanie z Funduszu jest jedną z dróg - alternatywą wobec procesu cywilnego, a nie jego obowiązkowym etapem.

Odpowiedzialność cywilna, karna i zawodowa

Pacjent, który doznał szkody wskutek błędu medycznego, może dochodzić roszczeń cywilnych - odszkodowania za szkodę majątkową, zadośćuczynienia za krzywdę oraz renty (art. 444 i 445 Kodeksu cywilnego). W poważniejszych przypadkach możliwa jest odpowiedzialność karna lekarza, np. za nieumyślne spowodowanie śmierci (art. 155 KK), ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 156 KK) lub narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo (art. 160 KK). Niezależnie od tego lekarz może ponosić odpowiedzialność zawodową przed sądem lekarskim.

Jak dochodzić swoich praw

Pierwszym krokiem jest uzyskanie pełnej dokumentacji medycznej - placówka ma obowiązek ją udostępnić. Warto skonsultować sprawę z prawnikiem oraz, w razie potrzeby, z biegłym lekarzem, który oceni, czy doszło do błędu. Następnie można wybrać drogę: wniosek do Funduszu Kompensacyjnego, postępowanie przed Rzecznikiem Praw Pacjenta, proces cywilny lub zawiadomienie o podejrzeniu przestępstwa. Roszczenia cywilne przedawniają się na zasadach ogólnych (art. 442[1] KC), dlatego nie należy zwlekać.