Czym różni się przestępstwo od wykroczenia?

Przestępstwo i wykroczenie to dwie odrębne kategorie czynów zabronionych. Różni je przede wszystkim stopień społecznej szkodliwości, surowość grożących kar oraz akt prawny, który je reguluje: przestępstwa - Kodeks karny z 1997 r., a wykroczenia - Kodeks wykroczeń z 1971 r. Granica między nimi bywa cienka, dlatego prawidłowa kwalifikacja czynu ma realny wpływ na przebieg postępowania i odpowiedzialność sprawcy.

Definicje i podstawa prawna

Przestępstwo to czyn zabroniony pod groźbą kary, o społecznej szkodliwości wyższej niż znikoma, popełniony zawiniony. Kodeks karny dzieli przestępstwa na zbrodnie (zagrożone karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 3 lata albo karą surowszą) i występki (zagrożone karą łagodniejszą, np. grzywną, ograniczeniem wolności lub pozbawieniem wolności powyżej miesiąca). Wykroczenie, uregulowane w Kodeksie wykroczeń z 20 maja 1971 r., to czyn o niższym ciężarze, zagrożony karą aresztu (od 5 do 30 dni), ograniczenia wolności, grzywny od 20 do 5000 zł albo nagany.

Wina i strona podmiotowa

Zbrodnię można popełnić wyłącznie umyślnie; występek - umyślnie, a w wypadkach wskazanych w ustawie także nieumyślnie. Wykroczenie zasadniczo można popełnić zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie, chyba że ustawa przewiduje karalność tylko za czyn umyślny. To rozróżnienie ma znaczenie, bo strona podmiotowa (zamiar lub niedbalstwo) wpływa na samą możliwość przypisania odpowiedzialności oraz na wymiar kary.

Który sąd rozpoznaje sprawę

W sprawach o wykroczenia orzekają sądy rejonowe, w postępowaniu uregulowanym Kodeksem postępowania w sprawach o wykroczenia. W sprawach karnych większość spraw w pierwszej instancji rozpoznaje również sąd rejonowy; sąd okręgowy jest właściwy w pierwszej instancji dla najpoważniejszych przestępstw, w tym zbrodni wskazanych w art. 25 KPK. Postępowanie wykroczeniowe jest z reguły szybsze i mniej sformalizowane niż karne.