Wezwanie na świadka — czy trzeba się stawić i co grozi za niestawiennictwo?

Wezwanie w charakterze świadka to nie zaproszenie, lecz czynność procesowa, z którą prawo wiąże konkretne obowiązki. Poniżej tłumaczymy, co naprawdę musisz zrobić po jego otrzymaniu, kiedy możesz odmówić zeznań i co się stanie, jeśli się nie stawisz.

Czy stawiennictwo świadka jest obowiązkowe?

Tak. Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu postępowania karnego każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania. Obowiązek dotyczy zarówno wezwań sądu, jak i prokuratury czy Policji prowadzącej postępowanie. Wezwanie powinno wskazywać organ, sprawę, termin, miejsce oraz charakter, w jakim dana osoba ma się stawić. Świadek przebywający za granicą lub niemogący stawić się osobiście może w określonych sytuacjach zostać przesłuchany w miejscu pobytu albo w trybie zdalnym.

Jak usprawiedliwić nieobecność?

Jeśli nie możesz stawić się w wyznaczonym terminie, należy nieobecność usprawiedliwić — najlepiej przed rozprawą lub niezwłocznie po niej. Usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby wymaga zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego (art. 117 § 2a KPK), a nie zwykłego zwolnienia lekarskiego. Inne ważne przyczyny (np. nagły wypadek losowy) również należy wykazać. W razie kolizji terminów warto z wyprzedzeniem złożyć wniosek o zmianę terminu przesłuchania.

Komu przysługuje prawo odmowy zeznań?

Prawo odmowy zeznań przysługuje osobie najbliższej dla oskarżonego — małżonkowi, wstępnym i zstępnym, rodzeństwu, powinowatym w tej samej linii lub stopniu, osobie pozostającej we wspólnym pożyciu oraz przysposobionym (art. 182 KPK). Niezależnie od tego każdy świadek może uchylić się od odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (art. 183 KPK). Sąd może też zwolnić z obowiązku zeznawania osobę pozostającą ze stroną w szczególnie bliskim stosunku osobistym (art. 185 KPK). Samo otrzymanie wezwania nie zwalnia jednak ze stawiennictwa — z prawa odmowy korzysta się dopiero na przesłuchaniu.

Co grozi za niestawiennictwo bez usprawiedliwienia?

Na świadka, który bez należytego usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie, sąd lub prokurator może nałożyć karę porządkową — karę pieniężną w wysokości do 3000 zł (art. 285 § 1 KPK). Dodatkowo można zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie świadka (art. 285 § 2 KPK). Karę pieniężną należy uchylić, jeżeli świadek w ciągu tygodnia od daty doręczenia postanowienia dostatecznie usprawiedliwi swoje niestawiennictwo (art. 286 KPK). Świadomie fałszywe zeznania to już odrębne przestępstwo z art. 233 Kodeksu karnego.