Nielegalne używanie znaków jakości i certyfikatów – jak się bronić?

Posługiwanie się znakami jakości, logotypami certyfikacji (np. ISO), oznaczeniami zgodności czy certyfikatami zgodności z RODO bez ważnej podstawy może narazić przedsiębiorcę na odpowiedzialność z kilku reżimów jednocześnie: za nieuczciwą praktykę rynkową wobec konsumentów, za czyn nieuczciwej konkurencji wobec innych przedsiębiorców oraz za naruszenie cudzego znaku towarowego. Poniższy materiał ma charakter ogólny i informacyjny – nie jest poradą prawną. Konkretna kwalifikacja zależy od rodzaju oznaczenia i sposobu jego użycia, dlatego część uwag sformułowano ostrożnie, a w sprawie spornej warto skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w prawie własności intelektualnej.

Najważniejsza zasada: certyfikat bez uprawnienia to praktyka wprowadzająca w błąd w każdych okolicznościach

Polskie prawo traktuje nieuprawnione posługiwanie się certyfikatem bardzo rygorystycznie. Zgodnie z art. 7 pkt 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, „posługiwanie się certyfikatem, znakiem jakości lub równorzędnym oznaczeniem, nie mając do tego uprawnienia" jest praktyką rynkową wprowadzającą w błąd w każdych okolicznościach. To istotne: takie zachowanie uznaje się za nieuczciwe automatycznie, bez badania w konkretnej sprawie, czy realnie zniekształciło decyzję przeciętnego konsumenta. Pokrewny art. 7 pkt 4 tej ustawy zakazuje także fałszywego twierdzenia, że przedsiębiorca lub produkt uzyskał zatwierdzenie, aprobatę bądź inne uprawnienie od organu publicznego lub podmiotu prywatnego, gdy w rzeczywistości warunki te nie zostały spełnione. Dla przedsiębiorcy oznacza to, że nawet „drobne" ozdobienie oferty cudzą plakietką jakości może zostać zakwalifikowane jako nieuczciwa praktyka rynkowa.

Jakie reżimy prawne wchodzą w grę

Oprócz ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (relacja przedsiębiorca–konsument) zastosowanie może mieć ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji w relacjach między przedsiębiorcami. Wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług co do ich cech – w tym fałszywe sugerowanie posiadania certyfikatu – może stanowić czyn nieuczciwej konkurencji na podstawie art. 10, a w razie potrzeby także w oparciu o klauzulę generalną z art. 3 tej ustawy. Niezależnie od tego bezprawne użycie cudzego znaku towarowego – w tym znaku towarowego gwarancyjnego lub wspólnego – może naruszać prawo ochronne wynikające z ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej. Te reżimy mogą się kumulować: ten sam przekaz marketingowy bywa jednocześnie nieuczciwą praktyką rynkową, czynem nieuczciwej konkurencji i naruszeniem znaku.