Niewłaściwa organizacja imprezy masowej - odpowiedzialność organizatora i obrona (ustawa o bezpieczeństwie imprez masowych)

Organizacja imprezy masowej - koncertu, meczu, festynu czy festiwalu - wiąże się z odpowiedzialnością prawną, której zakres wielu organizatorów nie docenia, dopóki nie dojdzie do incydentu. Podstawą jest ustawa z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych (dalej: u.b.i.m.), która określa, kiedy wydarzenie jest imprezą masową, jakie obowiązki ma organizator, jak uzyskuje się zezwolenie oraz jakie kary grożą za naruszenia. W razie wypadku w grę wchodzi też odpowiedzialność karna na zasadach ogólnych (m.in. narażenie na niebezpieczeństwo, spowodowanie uszczerbku na zdrowiu) oraz odpowiedzialność cywilna za szkody. Poniżej wyjaśniamy, na czym polega prawidłowa organizacja, jakie są sankcje i jak realnie wygląda obrona organizatora.

Kiedy wydarzenie jest imprezą masową

To pierwsze i najważniejsze pytanie, bo od kwalifikacji zależą wszystkie obowiązki. Zgodnie z art. 3 u.b.i.m. impreza masowa to impreza artystyczno-rozrywkowa lub masowa impreza sportowa (w tym mecz piłki nożnej) o określonej minimalnej liczbie miejsc dla uczestników. Ustawa wyznacza progi liczbowe - np. dla imprezy na stadionie lub w innym obiekcie niebędącym budynkiem oraz dla imprezy w hali czy budynku przewidziano różne minimalne liczby udostępnionych miejsc, a dla meczu piłki nożnej próg wynosi co najmniej 1000 miejsc. Ustawa wyłącza z definicji m.in. imprezy w teatrach, operach, kinach, domach kultury, bibliotekach oraz organizowane na terenach zamkniętych będących w trwałym zarządzie jednostek wojska, policji czy straży. Prawidłowe zaklasyfikowanie wydarzenia jest kluczowe - błąd w tym zakresie oznacza albo zbędne obciążenia, albo - co groźniejsze - prowadzenie imprezy masowej bez wymaganego zezwolenia.

Obowiązki organizatora i zezwolenie wójta, burmistrza lub prezydenta miasta

Organizator imprezy masowej musi uzyskać zezwolenie wydawane przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce imprezy. Wniosek składa się nie później niż na 30 dni przed planowanym terminem (art. 25 u.b.i.m.); w wyjątkowych, uzasadnionych przypadkach termin może być skrócony do 14 dni. Do wniosku dołącza się m.in. graficzny plan obiektu lub terenu, instrukcję postępowania w razie pożaru, regulamin imprezy i regulamin obiektu, program imprezy oraz informację o liczbie miejsc, przewidywanej liczbie uczestników i planowanej liczbie członków służby porządkowej i informacyjnej. Organizator musi też zapewnić opinie komendanta powiatowego (miejskiego) Policji oraz Państwowej Straży Pożarnej i kierownika jednostki ratownictwa medycznego, a także opinię właściwego inspektora sanitarnego o niezbędnej wielkości sił i środków. Brak zezwolenia lub naruszenie jego warunków to najczęstsza podstawa odpowiedzialności.

Służby porządkowe, zabezpieczenie medyczne i monitoring

Ustawa nakłada konkretne wymogi organizacyjne. Organizator zapewnia służbę porządkową i informacyjną odpowiednio liczną do charakteru imprezy oraz wyznacza kierownika do spraw bezpieczeństwa. Szczegółowe minimalne normy liczebności służb, zabezpieczenia medycznego oraz - w przypadku imprez podwyższonego ryzyka - wymogi monitoringu wizyjnego określają przepisy ustawy i rozporządzenia wykonawcze (m.in. rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie zabezpieczenia medycznego oraz w sprawie wymagań dla służb porządkowych i informacyjnych). Członkowie służby porządkowej muszą posiadać wymagane uprawnienia, a impreza podwyższonego ryzyka (np. mecz piłki nożnej z udziałem kibiców drużyny przyjezdnej) wiąże się z zaostrzonymi normami - m.in. wyższą liczbą służb na 100 uczestników i obowiązkową identyfikacją osób uczestniczących. Niedopełnienie tych wymogów jest samodzielną podstawą odpowiedzialności, niezależnie od tego, czy doszło do wypadku.

Kary za naruszenie przepisów o bezpieczeństwie imprez masowych

Ustawa przewiduje zarówno przestępstwa, jak i wykroczenia. Najpoważniejszy jest art. 58 u.b.i.m.: kto organizuje imprezę masową bez wymaganego zezwolenia lub niezgodnie z warunkami zezwolenia albo przeprowadza ją wbrew zakazowi, podlega grzywnie nie mniejszej niż 240 stawek dziennych, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. To pokazuje, że ryzyko nie sprowadza się do mandatu - w grę wchodzi realna kara więzienia. Ustawa penalizuje też m.in. niewykonanie polecenia porządkowego, wnoszenie i posiadanie niebezpiecznych przedmiotów oraz wdarcie się na teren imprezy. Niezależnie od sankcji z u.b.i.m., jeżeli wskutek zaniedbań dojdzie do śmierci lub uszczerbku na zdrowiu uczestników, organizator i osoby odpowiedzialne mogą odpowiadać z Kodeksu karnego - np. za narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku (art. 160 k.k.) albo za nieumyślne spowodowanie śmierci czy uszczerbku (art. 155, 156, 157 k.k.).

Odpowiedzialność cywilna i ubezpieczenie OC organizatora

Obok odpowiedzialności karnej organizator ponosi odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone uczestnikom. Ustawa nakłada obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone osobom uczestniczącym w imprezie masowej, na którą wstęp jest odpłatny (art. 53 u.b.i.m.). Podstawą roszczeń jest najczęściej art. 415 Kodeksu cywilnego (odpowiedzialność za czyn niedozwolony) lub odpowiedzialność za organizację przedsiębiorstwa wprawianego w ruch. Poszkodowany może dochodzić zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 445 k.c.), odszkodowania za koszty leczenia i utracone dochody (art. 444 k.c.), a w razie śmierci - świadczeń na rzecz najbliższych (art. 446 k.c.). Dlatego prawidłowo dobrane ubezpieczenie OC oraz rzetelna dokumentacja zabezpieczeń to nie formalność, lecz realna ochrona majątku organizatora przed roszczeniami.

Linie obrony organizatora w postępowaniu

Skuteczna obrona opiera się na faktach i dokumentach, a nie na ogólnikach. Najczęstsze linie to: wykazanie pełnej zgodności z warunkami zezwolenia (kompletna dokumentacja, opinie Policji, PSP, ratownictwa i sanepidu, zapewnienie wymaganej liczby służb i zabezpieczenia medycznego); wykazanie braku związku przyczynowego między zachowaniem organizatora a szkodą - gdy zdarzenie wywołała wyłączna przyczyna zewnętrzna lub zachowanie samego poszkodowanego albo osób trzecich; podniesienie braku winy lub działania siły wyższej (np. nagłe, nieprzewidywalne zjawisko pogodowe, mimo dochowania należytej staranności); oraz - w sprawie karnej - wykazanie braku znamion czynu, w szczególności braku zaniedbania obowiązków ostrożności. Kluczowym dowodem jest dokumentacja: plan zabezpieczenia, listy obecności i uprawnienia służb, raporty kierownika ds. bezpieczeństwa oraz rejestr incydentów. Dobrze prowadzona dokumentacja często przesądza o uniewinnieniu lub oddaleniu powództwa.

Jak prawnik pomaga organizatorowi - przed imprezą i po incydencie

Rola prawnika dzieli się na dwa etapy. Przed imprezą: weryfikacja, czy wydarzenie jest imprezą masową, pomoc w skompletowaniu wniosku o zezwolenie, audyt regulaminów, umów ze służbami i z firmą ochrony, sprawdzenie zakresu ubezpieczenia OC - to działania zapobiegawcze, które najtaniej eliminują ryzyko. Po incydencie: reprezentacja w postępowaniu prowadzonym przez prokuraturę lub sąd, analiza akt i opinii biegłych z zakresu bezpieczeństwa, kwestionowanie ustaleń o związku przyczynowym, doradztwo co do prawa do odmowy wyjaśnień (art. 175 k.p.k.) oraz obrona w ewentualnym procesie cywilnym o odszkodowanie. W sprawach z wieloma poszkodowanymi i obszerną dokumentacją techniczną doświadczenie obrońcy w sprawach o bezpieczeństwo bywa decydujące dla wyniku.