Nielegalne podsłuchiwanie i monitorowanie osób – co mówi prawo i kiedy potrzebny jest prawnik?

Bezprawne uzyskiwanie cudzych informacji – podsłuchiwanie rozmów, zakładanie ukrytych urządzeń rejestrujących czy nielegalny monitoring – narusza zarówno prawo karne, jak i przepisy o ochronie danych osobowych i dóbr osobistych. Sprawy te są złożone, bo prawo inaczej traktuje nagrywanie rozmowy, w której sami uczestniczymy, a inaczej zakładanie podsłuchu na cudzą komunikację. Dlatego przed podjęciem działań nagrywających lub monitorujących, a tym bardziej w razie zarzutów, warto skonsultować się z prawnikiem.

Art. 267 Kodeksu karnego – nielegalne uzyskanie informacji

Art. 267 § 1 KK penalizuje uzyskanie bez uprawnienia dostępu do informacji nieprzeznaczonej dla sprawcy, m.in. przez podłączenie się do sieci lub przełamanie zabezpieczeń. Art. 267 § 3 KK dotyczy posługiwania się urządzeniem podsłuchowym, wizualnym lub innym w celu uzyskania informacji, do której nie jest się uprawnionym. Przestępstwa te są zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 i ścigane na wniosek pokrzywdzonego (§ 5). Warto odróżnić sytuacje: utrwalanie własnej rozmowy bywa oceniane łagodniej niż zakładanie podsłuchu na cudzą komunikację, choć i wtedy może naruszać dobra osobiste innych uczestników.

Ochrona danych osobowych i dobra osobiste

Nielegalny monitoring osób może równolegle naruszać RODO oraz ustawę z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych. Administratorowi, który przetwarza dane bezprawnie, grożą administracyjne kary pieniężne nakładane przez Prezesa UODO – w najpoważniejszych przypadkach do 20 mln euro albo do 4% rocznego światowego obrotu. Niezależnie od tego osoba, której prywatność naruszono, może dochodzić ochrony dóbr osobistych na podstawie art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego oraz zadośćuczynienia (art. 448 KC). W relacjach pracowniczych monitoring regulują dodatkowo przepisy Kodeksu pracy (art. 22(2) i 22(2a)), które wymagają poinformowania pracowników i ograniczają cele monitoringu.

Czy nielegalnie zdobyty dowód można wykorzystać w sądzie?

To kwestia sporna i zależna od rodzaju postępowania. W procesie karnym, po nowelizacji z 2016 r., art. 168a KPK co do zasady dopuszcza dowód uzyskany z naruszeniem przepisów postępowania lub za pomocą czynu zabronionego, z istotnymi wyjątkami (np. gdy dowód uzyskano w związku z pełnieniem obowiązków służbowych przez funkcjonariusza, w wyniku zabójstwa, umyślnego uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności). W procesie cywilnym dopuszczalność takiego dowodu sądy oceniają indywidualnie, ważąc m.in. prawo do prywatności i prawo do sądu. Nie należy więc zakładać z góry, że nagranie 'na pewno' zostanie dopuszczone – ani że automatycznie zostanie odrzucone.