Działanie na szkodę spółki – co grozi i jak broni adwokat?

Działanie na szkodę spółki najczęściej kwalifikowane jest jako przestępstwo nadużycia zaufania z art. 296 Kodeksu karnego. Odpowiada za nie osoba, która – będąc zobowiązana do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą innego podmiotu (na podstawie ustawy, decyzji organu lub umowy) – przekracza swoje uprawnienia albo nie dopełnia obowiązków i przez to wyrządza znaczną szkodę majątkową. Krąg potencjalnych sprawców obejmuje przede wszystkim członków zarządu i rady nadzorczej, prokurentów oraz inne osoby zarządzające majątkiem spółki.

Kto i kiedy odpowiada z art. 296 k.k.

Dla przypisania odpowiedzialności konieczne jest łączne wystąpienie kilku elementów: szczególny obowiązek dbania o cudzy majątek, przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków oraz powstanie znacznej szkody majątkowej. Zgodnie z art. 115 § 5 k.k. szkoda znaczna to taka, której wartość przekracza 200 000 zł. Czyn można popełnić umyślnie, a w określonym zakresie (art. 296 § 4) także nieumyślnie. Odpowiedzialność może ponieść każda osoba faktycznie zarządzająca sprawami spółki, niezależnie od formalnego tytułu – liczy się rzeczywiste powierzenie spraw majątkowych.

Jakie kary przewiduje prawo

Typ podstawowy z art. 296 § 1 k.k. zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jeżeli sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (§ 2), grozi kara od 6 miesięcy do 8 lat. Wyrządzenie szkody w wielkich rozmiarach – czyli przekraczającej 1 000 000 zł (art. 115 § 6 k.k.) – jest zagrożone karą od roku do 10 lat (§ 3). Spotykane czasem w internecie twierdzenia o karze 25 lat za tego rodzaju czyny są błędne i nie znajdują oparcia w art. 296 k.k. Należy też pamiętać, że dawny art. 585 Kodeksu spółek handlowych, penalizujący działanie na szkodę spółki, został uchylony – obecnie podstawą odpowiedzialności jest art. 296 k.k. oraz przepisy szczególne KSH (np. art. 587 dotyczący nieprawdziwych danych).

Czynny żal i naprawienie szkody

Art. 296 § 5 k.k. przewiduje istotną instytucję: jeżeli sprawca dobrowolnie naprawi szkodę w całości przed wszczęciem postępowania karnego, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia. Dlatego w praktyce obrończej tak ważna jest wczesna analiza możliwości naprawienia szkody i udokumentowania działań naprawczych. To często najskuteczniejszy sposób ograniczenia konsekwencji prawnych dla osoby zarządzającej.