Czym zajmuje się prawnik od przestępstw przeciwko własności przemysłowej?

Ochrona innowacji, marek i wzorów to obszar, w którym przeplatają się prawo cywilne, karne i administracyjne. Prawnik zajmujący się przestępstwami przeciwko własności przemysłowej pomaga zarówno pokrzywdzonym (np. właścicielom znaków towarowych, patentów i wzorów), jak i osobom, którym postawiono zarzuty. Na wstępie warto rozróżnić dwa odrębne reżimy prawne, które bywają mylone: własność przemysłową (znaki towarowe, patenty na wynalazki, wzory użytkowe i przemysłowe) chroni ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej, natomiast prawa autorskie i pokrewne (utwory, artystyczne wykonania) - odrębna ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Poniższe informacje mają charakter ogólny i nie stanowią porady prawnej - kwalifikacja konkretnego czynu zawsze wymaga indywidualnej analizy.

Jakie czyny są karalne i na jakiej podstawie

Przepisy karne dotyczące własności przemysłowej znajdują się w Tytule X ustawy Prawo własności przemysłowej (art. 303-310). Penalizują one m.in. przypisywanie sobie autorstwa cudzego projektu wynalazczego lub wprowadzanie w błąd co do tego autorstwa (art. 303), a także - co w praktyce najczęstsze - oznaczanie towarów podrobionym znakiem towarowym w celu wprowadzenia do obrotu oraz dokonywanie obrotu takimi towarami (art. 305). Art. 305 przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2, a w typie kwalifikowanym (gdy sprawca uczynił sobie z przestępstwa stałe źródło dochodu albo dopuszcza się go wobec towaru znacznej wartości) - karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5. Naruszenia praw autorskich opisują z kolei art. 115-119 ustawy o prawie autorskim: przywłaszczenie autorstwa, czyli plagiat (art. 115, zagrożony karą do 3 lat pozbawienia wolności), bezprawne rozpowszechnianie cudzego utworu (art. 116) czy nielegalne zwielokrotnianie i obrót (art. 117-118). Rozgraniczenie obu reżimów bywa złożone, dlatego prawidłowa kwalifikacja czynu wymaga oceny prawnika - podane wyżej zagrożenia karą to ramy ustawowe, a sąd wymierza karę w granicach przewidzianych dla danego czynu.

W czym pomaga prawnik

Rola prawnika obejmuje ocenę ryzyka prawnego, przygotowanie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, reprezentację pokrzywdzonego lub oskarżonego w postępowaniu karnym oraz prowadzenie równoległych roszczeń cywilnych - m.in. o zaniechanie naruszeń, usunięcie ich skutków, wydanie uzyskanych korzyści i naprawienie szkody. Istotna jest tu kwestia trybu ścigania: część przestępstw z ustawy Prawo własności przemysłowej (m.in. z art. 303 i art. 305) jest ścigana na wniosek pokrzywdzonego, dlatego aktywność uprawnionego i prawidłowo złożony wniosek mają realne znaczenie dla biegu sprawy. Prawnik doradza również przy rejestracji i utrzymaniu praw w Urzędzie Patentowym RP oraz w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), a także przy umowach licencyjnych i przy gromadzeniu dowodów naruszeń.

Sądy własności intelektualnej i droga cywilna

W praktyce wiele sporów o własność intelektualną rozstrzyganych jest na drodze cywilnej. Od 1 lipca 2020 r. obowiązuje w Kodeksie postępowania cywilnego odrębne postępowanie w sprawach własności intelektualnej (art. 479(89)-479(129) k.p.c.), prowadzone przez wyznaczone wyspecjalizowane sądy okręgowe. Postępowanie to wprowadza przydatne narzędzia dowodowe, takie jak zabezpieczenie środka dowodowego, wyjawienie lub wydanie środka dowodowego oraz wezwanie do udzielenia informacji o naruszeniu. Co istotne, w sprawach własności intelektualnej obowiązuje co do zasady przymus zastępstwa przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego) powyżej ustawowego progu wartości przedmiotu sporu. Droga karna i cywilna mogą się uzupełniać - prawnik pomaga dobrać strategię najlepiej dopasowaną do celu klienta (zatrzymanie naruszeń, odszkodowanie, czy wpływ na postępowanie karne).

Ochrona celna przed podróbkami

Skutecznym narzędziem walki z podróbkami jest ochrona celna. Uprawniony do znaku towarowego, wzoru, patentu czy prawa autorskiego może złożyć wniosek o podjęcie działań przez organy celne na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 608/2013 w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne. W Polsce wniosek krajowy lub unijny składa się do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (w ramach Krajowej Administracji Skarbowej). Pozytywna decyzja pozwala zatrzymywać na granicy towary podejrzane o naruszenie praw własności intelektualnej, zanim trafią do obrotu; co do zasady obowiązuje przez rok i może być przedłużana. Prawnik pomaga przygotować wniosek, opisać cechy towarów oryginalnych i koordynować dalsze kroki z organami celnymi oraz - w razie potrzeby - z prokuraturą.