Przestępstwa przeciwko wyborom i referendum - co warto wiedzieć (art. 248-251 KK)?

Przestępstwa przeciwko wyborom i referendum to odrębny rozdział XXXI Kodeksu karnego (art. 248-251a). Chronią one uczciwość i swobodę głosowania - filary procesu demokratycznego. W odróżnieniu od systemów anglosaskich w Polsce zasady są jednolite dla całego kraju, a nie różne "w poszczególnych stanach". Sprawami tymi zajmują się prokuratura i sądy karne, a oskarżonym może pomóc obrońca - adwokat lub radca prawny.

Jakie czyny są karalne

Art. 248 KK penalizuje nadużycia przy sporządzaniu list, przyjmowaniu lub obliczaniu głosów, niszczenie protokołów czy bezprawne wpływanie na czynności komisji wyborczej. Art. 249 KK dotyczy przeszkadzania - przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem - w swobodnym wykonywaniu prawa do głosowania albo w pracy organów wyborczych. Art. 250 KK chroni wyborcę przed wywieraniem wpływu przemocą, groźbą lub nadużyciem stosunku zależności. Art. 250a KK opisuje łapownictwo wyborcze - przyjmowanie lub udzielanie korzyści w zamian za głosowanie w określony sposób albo za rezygnację z głosowania. Art. 251 KK penalizuje naruszenie tajności głosowania. Większość tych czynów zagrożona jest karą pozbawienia wolności (często do lat 3, a w typach kwalifikowanych surowiej).

Łapownictwo wyborcze (art. 250a KK)

To jedno z najczęściej omawianych przestępstw wyborczych. Karze podlega zarówno ten, kto przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę w zamian za głosowanie w określony sposób, jak i ten, kto taką korzyść udziela lub obiecuje. Ustawa przewiduje klauzulę niekaralności dla wyborcy, który przyjął korzyść, jeżeli zawiadomi organ powołany do ścigania o tym fakcie i ujawni okoliczności czynu, zanim organ się o nim dowiedział - to istotny instrument przy ocenie sytuacji prawnej.

Jak zaskarżyć ważność wyborów

Odrębną od odpowiedzialności karnej kwestią jest kwestionowanie wyniku wyborów. Służy temu protest wyborczy, składany do właściwego sądu (m.in. Sądu Najwyższego w przypadku wyborów ogólnokrajowych) w terminie określonym w Kodeksie wyborczym, z powołaniem konkretnych zarzutów - na przykład przestępstwa przeciwko wyborom lub naruszenia przepisów o przebiegu głosowania. To droga procesowa niezależna od postępowania karnego przeciwko konkretnemu sprawcy.