Jak znaleźć adwokata do spraw wojskowych w Polsce?

Żołnierz, któremu postawiono zarzut popełnienia przestępstwa wojskowego, potrzebuje obrońcy znającego specyfikę wojskowego wymiaru sprawiedliwości. W polskim porządku prawnym sprawy te różnią się od typowych spraw karnych: opierają się na odrębnej, wojskowej części Kodeksu karnego, a sprawy żołnierzy w służbie czynnej co do zasady rozpoznają sądy wojskowe. Poniżej wyjaśniamy, jak wygląda ten obszar w polskim prawie i na co zwrócić uwagę, wybierając adwokata. Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.

Czym są przestępstwa wojskowe w polskim prawie

Przestępstwa wojskowe uregulowane są w części wojskowej Kodeksu karnego, która rozpoczyna się od art. 317. Przepisy ogólne dotyczące żołnierzy (art. 317-337) określają m.in. zakres stosowania ustawy do żołnierzy oraz szczególne kary i środki, a kolejne rozdziały opisują konkretne typy czynów. Do najczęściej omawianych należą: samowolne oddalenie, czyli samowolne opuszczenie jednostki lub wyznaczonego miejsca pobytu (art. 338), dezercja, czyli oddalenie się z zamiarem trwałego uchylenia się od służby wojskowej (art. 339), oraz odmowa lub niewykonanie rozkazu (art. 343). Część wojskowa Kodeksu karnego obejmuje także m.in. przestępstwa przeciwko zasadom dyscypliny wojskowej, przeciwko zasadom postępowania z podwładnymi, przeciwko zasadom obchodzenia się z uzbrojeniem oraz przeciwko mieniu wojskowemu. Wymiar kary zależy od kwalifikacji prawnej czynu i okoliczności sprawy, dlatego dokładną sankcję ustala się zawsze na podstawie konkretnego przepisu Kodeksu karnego, a nie ogólnych szacunków.

Przed jakim sądem i kto prowadzi postępowanie

Sprawy żołnierzy w służbie czynnej co do zasady rozpoznają sądy wojskowe. Są to wojskowe sądy garnizonowe, które orzekają w pierwszej instancji, oraz wojskowe sądy okręgowe, będące sądami wyższego rzędu. Ich ustrój i właściwość określa ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych. W określonych przypadkach, zwłaszcza w sprawach z udziałem osób cywilnych, właściwe pozostają sądy powszechne. Ściganie przestępstw wojskowych prowadzą obecnie wyspecjalizowane komórki prokuratury powszechnej do spraw wojskowych (m.in. Departament do Spraw Wojskowych w Prokuraturze Krajowej oraz odpowiednie działy i wydziały w jednostkach niższego szczebla). Stało się tak po zniesieniu odrębnych wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury, które przestały funkcjonować z dniem 4 kwietnia 2016 r. Ponieważ ustrój i właściwość sądownictwa wojskowego bywały przedmiotem zmian legislacyjnych, w konkretnej sprawie warto potwierdzić aktualny stan prawny z obrońcą.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze obrońcy

Obrońcą w sprawie karnej jest adwokat, a w zakresie przewidzianym przepisami także radca prawny. Wybierając obrońcę do sprawy z elementem wojskowym, warto sprawdzić jego doświadczenie w sprawach karnych oraz znajomość procedury przed sądami wojskowymi. Istotna jest dostępność i komunikatywność: obrońca powinien jasno tłumaczyć sytuację prawną, na bieżąco informować o przebiegu postępowania i być w stanie zareagować w sprawach pilnych, na przykład przy zatrzymaniu lub przy posiedzeniu w przedmiocie tymczasowego aresztowania. Pomocne bywają rekomendacje od osób, które korzystały z pomocy danego prawnika, oraz wcześniejsza konsultacja, podczas której można ocenić podejście obrońcy do sprawy i zaproponowany kierunek obrony. Należy pamiętać, że żaden rzetelny prawnik nie gwarantuje z góry określonego rozstrzygnięcia, ponieważ wynik postępowania zależy od materiału dowodowego i oceny sądu.

Koszty pomocy prawnej i obrońca z urzędu

Wynagrodzenie adwokata w Polsce ustala się indywidualnie w umowie z klientem. Może to być stawka godzinowa, ryczałt za prowadzenie sprawy albo wynagrodzenie za poszczególne czynności. Orientacyjnym punktem odniesienia bywają stawki minimalne wynikające z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie, które wyznaczają też podstawę rozliczania kosztów zastępstwa w postępowaniu. Oskarżony, którego nie stać na ustanowienie obrońcy z wyboru, może na zasadach Kodeksu postępowania karnego wnioskować o wyznaczenie obrońcy z urzędu, wykazując, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. W niektórych sytuacjach przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego obrona jest obowiązkowa i obrońca musi brać udział w postępowaniu niezależnie od sytuacji majątkowej oskarżonego.

Poufność i tajemnica obrończa

Relacja z obrońcą objęta jest szczególną ochroną. Adwokata obowiązuje tajemnica adwokacka, do której zachowania jest zobowiązany na podstawie Prawa o adwokaturze. W postępowaniu karnym obowiązuje ponadto bezwzględny zakaz przesłuchiwania obrońcy co do faktów, o których dowiedział się, udzielając porady prawnej lub prowadząc sprawę (art. 178 Kodeksu postępowania karnego). Jest to zakaz dowodowy o charakterze bezwzględnym, którego nie można uchylić nawet za zgodą zainteresowanych. Dzięki temu żołnierz może otwarcie przedstawić obrońcy okoliczności sprawy, co jest warunkiem skutecznego korzystania z prawa do obrony gwarantowanego w polskim procesie karnym.