Adwokat w postępowaniu przyspieszonym - co warto wiedzieć?

Postępowanie przyspieszone to szczególny tryb karny, w którym sprawa trafia do sądu w ciągu kilkudziesięciu godzin od zdarzenia. Stosuje się go głównie do spraw o występki o charakterze chuligańskim oraz do wybranych czynów, gdy sprawca został ujęty na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem i niezwłocznie doprowadzony do sądu. Tempo tego trybu sprawia, że właściwie nie ma czasu na spokojne przygotowanie linii obrony po fakcie, dlatego rola adwokata bywa tu kluczowa od pierwszej chwili.

Na czym polega tryb przyspieszony

Zasady tego trybu reguluje rozdział 54a Kodeksu postępowania karnego (art. 517a i następne KPK). Aby sprawa mogła być rozpoznana w trybie przyspieszonym, sprawca powinien zostać ujęty na gorącym uczynku popełnienia występku albo bezpośrednio potem, a następnie zatrzymany i przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o rozpoznanie sprawy. Charakterystyczne jest, że oskarżonego doprowadza się bezpośrednio na rozprawę, a sąd rozstrzyga sprawę w bardzo krótkim czasie. Tryb ten ma odciążyć system i szybko reagować na drobniejsze, ale uciążliwe przestępstwa, jednak nie może odbywać się kosztem prawa do obrony.

Obowiązkowa obrona i prawa zatrzymanego

W postępowaniu przyspieszonym oskarżony co do zasady musi mieć obrońcę - jeśli go nie ustanowił, prezes sądu wyznacza obrońcę z urzędu (art. 517j KPK i przepisy wykonawcze). To istotna gwarancja, bo bez fachowej pomocy zatrzymany nie miałby realnych szans poradzić sobie z tempem postępowania. Niezależnie od trybu zatrzymanemu przysługują podstawowe prawa: musi zostać niezwłocznie poinformowany o przyczynie zatrzymania, ma prawo do kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym, do zawiadomienia osoby najbliższej, a w razie potrzeby do pomocy tłumacza. Z zatrzymania sporządza się protokół.

Terminy zatrzymania i kontrola sądu

Warto rozróżnić tryb przyspieszony od ogólnych reguł zatrzymania. Zgodnie z art. 248 KPK zatrzymanego należy zwolnić, gdy ustanie przyczyna zatrzymania, a także jeżeli w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania nie zostanie on przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o tymczasowe aresztowanie. Zatrzymanego zwalnia się też, jeśli w ciągu kolejnych 24 godzin od przekazania sądowi nie doręczono mu postanowienia o tymczasowym aresztowaniu. Na samo zatrzymanie przysługuje zażalenie do sądu (art. 246 KPK), w którym można kwestionować jego legalność i zasadność.

Co realnie robi obrońca

Adwokat w sprawie karnej ocenia legalność czynności organów, formułuje linię obrony, składa wnioski dowodowe i kwestionuje dowody zebrane z naruszeniem procedury. Może wnosić o odroczenie rozprawy lub przekazanie sprawy do trybu zwykłego, jeśli sprawa okaże się zbyt skomplikowana. Dba też o prawidłowe pouczenia i o to, by oskarżony rozumiał skutki swoich oświadczeń. Od wyroku przysługuje apelacja - co do zasady termin do jej wniesienia liczy się od doręczenia wyroku z uzasadnieniem, po uprzednim złożeniu wniosku o to uzasadnienie w terminie 7 dni od ogłoszenia.