Jakie są kary za szpiegostwo w Polsce?

Szpiegostwo należy do przestępstw przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej i jest zagrożone jednymi z najwyższych kar przewidzianych w Kodeksie karnym. Regulację zaostrzono nowelizacją, która weszła w życie 1 października 2023 r., m.in. podnosząc dolne granice kar i dodając nowe formy czynu, w tym dezinformację. Poniżej wyjaśniamy aktualny stan prawny.

Podstawowe formy szpiegostwa i kary

Przestępstwo szpiegostwa reguluje art. 130 Kodeksu karnego. Kto bierze udział w działalności obcego wywiadu albo działa na jego rzecz przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 5 lat (art. 130 par. 1 k.k.). Jeżeli sprawca, uczestnicząc w obcym wywiadzie albo działając na jego rzecz, udziela informacji, której przekazanie może wyrządzić szkodę RP, grozi mu kara pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 8 lat albo dożywocie (art. 130 par. 2 k.k.). Organizowanie lub kierowanie działalnością obcego wywiadu zagrożone jest karą nie krótszą niż 10 lat albo dożywociem (art. 130 par. 3 k.k.).

Formy przygotowawcze i nowe typy z 2023 r.

Zgłoszenie gotowości działania na rzecz obcego wywiadu, gromadzenie lub przechowywanie informacji w tym celu albo włączenie się do sieci informatycznej w celu ich uzyskania podlega karze od 6 miesięcy do 8 lat (art. 130 par. 4 k.k.). Nowelizacja z 1 października 2023 r. dodała kolejne typy czynów (par. 5-9), w tym karalność prowadzenia dezinformacji - rozpowszechniania nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji w celu wywołania poważnych zakłóceń w ustroju lub gospodarce RP, sojuszniczego państwa lub organizacji międzynarodowej - zagrożonej karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 8 lat. Penalizowano także udział w obcym wywiadzie połączony z działalnością sabotażową lub terrorystyczną.

Łagodzenie kary i instytucja czynnego żalu

Kodeks przewiduje możliwość złagodzenia odpowiedzialności. Nie podlega karze za szpiegostwo, kto dobrowolnie zaniechał dalszej działalności i ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności czynu (czynny żal - art. 131 k.k.). To rozwiązanie ma zachęcać do współpracy z organami ścigania i rozbijania siatek wywiadowczych. O zakresie złagodzenia w konkretnej sprawie decyduje sąd, oceniając spełnienie ustawowych przesłanek.

Postępowanie i prawa oskarżonego

Sprawami szpiegostwa zajmuje się w Polsce przede wszystkim Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW) we współpracy z prokuraturą. Sprawy te rozpoznaje sąd okręgowy jako sąd pierwszej instancji, a z uwagi na charakter zbrodni obrona jest obligatoryjna (art. 80 k.p.k.). Oskarżonemu przysługują standardowe gwarancje procesowe: domniemanie niewinności, prawo do obrony i obrońcy, dostęp do akt oraz prawo do zaskarżenia wyroku. Cudzoziemcy mogą odpowiadać za szpiegostwo na zasadach przewidzianych w Kodeksie karnym.