Czy tymczasowe aresztowanie jest karą pozbawienia wolności?

Tymczasowe aresztowanie często mylone jest z karą więzienia, ale w polskim systemie prawnym to dwie zupełnie różne instytucje. Tymczasowe aresztowanie jest najsurowszym środkiem zapobiegawczym w postępowaniu karnym (art. 249 i nast. KPK). Jego celem nie jest ukaranie, lecz zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania – wobec osoby, która korzysta z domniemania niewinności. Kara pozbawienia wolności jest natomiast konsekwencją prawomocnego wyroku skazującego.

Cel i przesłanki stosowania

Tymczasowe aresztowanie ma zapobiec ucieczce lub ukryciu się oskarżonego, matactwu (np. nakłanianiu świadków do fałszywych zeznań, niszczeniu dowodów) oraz – w określonych przypadkach – popełnieniu nowego, ciężkiego przestępstwa. Stosuje się je tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo (art. 249 § 1 KPK), i gdy inne, łagodniejsze środki zapobiegawcze (poręczenie, dozór policji, zakaz opuszczania kraju) okazałyby się niewystarczające. O zastosowaniu aresztu zawsze decyduje sąd – na wniosek prokuratora.

Jak długo może trwać areszt – terminy z art. 263 KPK

W postępowaniu przygotowawczym sąd oznacza okres aresztu na nie dłużej niż 3 miesiące (art. 263 § 1 KPK). Jeżeli z powodu szczególnych okoliczności śledztwa nie udało się go zakończyć, sąd I instancji może przedłużyć areszt na okres, który łącznie nie może przekroczyć 12 miesięcy (art. 263 § 2 KPK). Łączny czas tymczasowego aresztowania do chwili wydania pierwszego wyroku przez sąd I instancji nie może przekroczyć 2 lat (art. 263 § 3 KPK). Po wydaniu pierwszego wyroku każde dalsze przedłużenie nie może być dłuższe niż 6 miesięcy. Areszt należy niezwłocznie uchylić lub zmienić, gdy ustaną przyczyny jego stosowania (art. 253 KPK), a oskarżony może w każdym czasie złożyć wniosek o jego uchylenie.

Różnice między aresztem a karą więzienia

Najważniejsza różnica jest funkcjonalna: areszt jest środkiem zapobiegawczym o charakterze procesowym, kara więzienia – sankcją karną wykonywaną po prawomocnym skazaniu. Areszt jest ograniczony sztywnymi terminami i podlega stałej kontroli sądu, a postanowienie o jego zastosowaniu lub przedłużeniu można zaskarżyć zażaleniem. Co istotne, okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie (w tym tymczasowego aresztowania) zalicza się następnie na poczet orzeczonej kary (art. 63 KK).