Publiczne nawoływanie do nienawiści: jakie grożą konsekwencje prawne?

Mowa nienawiści to nie tylko problem etyczny, ale w wielu sytuacjach realne przestępstwo. Polskie prawo karne penalizuje publiczne nawoływanie do nienawiści wobec grup wyróżnionych ze względu na pochodzenie narodowe, etniczne, rasowe, wyznanie albo bezwyznaniowość, a także publiczne znieważanie takich grup lub osób. Kluczowe znaczenie ma element publiczności wypowiedzi oraz zamiar sprawcy. Wypowiedzi w internecie, jeżeli są dostępne dla nieograniczonego kręgu odbiorców, mieszczą się w pojęciu publicznego działania na równi z wystąpieniami w przestrzeni fizycznej.

Co mówi Kodeks karny o mowie nienawiści

Podstawowym przepisem jest art. 256 § 1 Kodeksu karnego, który penalizuje publiczne nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość; grozi za to grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 2. Z kolei art. 257 KK dotyczy publicznego znieważenia grupy ludności lub poszczególnej osoby z tych samych powodów oraz naruszenia nietykalności cielesnej na tym tle, za co grozi kara pozbawienia wolności do lat 3. Obrazę uczuć religijnych przez publiczne znieważenie przedmiotu czci religijnej lub miejsca kultu reguluje art. 196 KK (grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 2). To są przepisy ścigane z oskarżenia publicznego, czyli przez prokuraturę z urzędu.

Zniesławienie i zniewaga - tryb prywatnoskargowy

Jeżeli wypowiedź dotyczy konkretnej osoby i polega na pomówieniu o postępowanie lub właściwości poniżające ją w opinii publicznej, w grę wchodzi zniesławienie z art. 212 KK (grzywna albo ograniczenie wolności; w wersji kwalifikowanej, np. przez media, do roku pozbawienia wolności). Zniewaga, czyli ubliżenie godności innej osoby, to art. 216 KK (grzywna albo ograniczenie wolności; przy użyciu środków masowego komunikowania do roku pozbawienia wolności). Co istotne, przestępstwa z art. 212 i 216 KK są ścigane z oskarżenia prywatnego - pokrzywdzony sam wnosi i popiera akt oskarżenia przed sądem, a nie zgłasza sprawę prokuraturze do prowadzenia z urzędu.

Co może zrobić pokrzywdzony

Pierwszym krokiem jest zabezpieczenie dowodów: zrzuty ekranu z widoczną datą, adresem URL i nazwą profilu, zachowanie linków i ewentualnie poświadczenie treści przez notariusza. W sprawach ściganych z urzędu (art. 256, 257) zawiadomienie o przestępstwie składa się na policji lub w prokuraturze. W sprawach prywatnoskargowych (zniesławienie, zniewaga) pokrzywdzony może wnieść prywatny akt oskarżenia do sądu albo zgłosić sprawę na policję, która sporządzi protokół skargi. Niezależnie od drogi karnej przysługuje droga cywilna z tytułu naruszenia dóbr osobistych (art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego) - można żądać usunięcia treści, przeprosin oraz zadośćuczynienia lub zapłaty na cel społeczny.